जाउं है पोखरा

पोखरा अनि सेरोफेरो

अनुभव
र
अनुभूति

भूमिका

मान्छेको उत्पत्तिको शुरुवातसंगै घुमन्ते जातको हो जतिवेला घुम्नुको उद्येश्य फरक थियो अनि यातायातको साधनको नाममा आफनै खुट्टा बाहेक केही थिएन ।यातायातका साधनको आविष्कारसंगै आफू बसेको ठांउबाट टाडा टाडा हंदै एक महादेशदेखि अर्को महादेशसम्म घुम्न निस्कन थाल्ाको छ र यसरी घुम्न पाउंदा निकै रमाउंछ । घुम्दा घुम्दै मान्छे एउटा ग्रहदेखि अर्को ग्रहसम्म घुम्ने भैसकेको छ । हरेक मान्छेलाई राम्रो ठांउ घुम्ने ,मीठो मीठो खाने र राम्रो राम्रो लगाउन मन पर्छ तर मान्छेको आफनो स्वभाव अनुभव अनुसार मात्रामा धेरथोर हुन्छ ।

पोखराको सौर्न्दर्यलाई सम्पूण रुपमा आफूभित्र समाहित गर्नका लागि एउटा मार्ग दर्शकको आवश्यकता पर्दछ । त्यो मार्गदर्शक व्यक्ति पनि हुन सक्दछ अनि पुस्तक पनि जसमा शब्द ,नक्शा र तस्विरहरु समेत एकैसाथ होउन् । त्यस्तो मार्गदर्शक पुस्तक यस अघि पनि निस्किएका छन् । तिनीहरुको आआफनै विशेषताहरु पनि छन् ।त्यस त्यसको वावजद महसस गरिएको सूचनाको अभावलाई पूरा गर्न एउटा मार्गदर्शक पुस्तकको जरुरत महसूस भयो र अभाव नै सिर्जनाको जननी भने जस्तै सिर्जना भयो यो पुस्तकको ।

यात्राले उर्जा दिन्छ ।थकान शारिरीक मात्र हुदैन ,मानसिक पनि हुन्छ ।मान्छेले उर्जा विभिन्न किसिमले पाउन सक्छ ।जस्तै राम्रो पुस्तक पढ्न , राम्रो चलचित्र हेदा जस्तै भ्रमणले रमाइलो ,आनन्द दिनुका साथै उर्जामय वनाउंछ । हरेक प्रकारका गतिविधिले छुटटा छुटटै प्रकारका उर्जा दिन्छन् ।मान्छेलाई उर्जाको जरुरत पर्छ नै जसको सहाराले नै उसलाई हरेक दिन वाच्ने प्रेरणा दिन्छ ।फरक खानाले फरक स्वाद र पोषण दिए जस्तै विविध प्रकारका यात्राबाट विविध प्रकारको उर्जा प्राप्त हन्छ ।पोखराका तालहरुको भ्रमणले एक प्रकारको उर्जा प्राप्त हुन्छ भने कनै डाडामाथि पगेर हिमाल हेनाले अर्कै खालको उर्जा प्राप्त हन्छ ।यहां कुनै रोमान्चक खेलसंग आफूलाई परिचित हंदा छुटटै उर्जा प्राप्त हुन्छ ।यी सबै अवसरहरु एकै ठांउमा पाउंदा त्यसको मजा झन छुटटै हुन्छ र उर्जा पनि छुटटै ।त्यसैले त फरक खालको उर्जाको लागि संसार भरका मानिसहरु त्यो उर्जा प्राप्त गर्न यहां आउने गर्दछन् ।आफूलाई यहांको सौर्न्दर्यमा चुर्लुम्म डुबाउंछन् र आपुलाई उपयक्त लाग्ने पदयात्रा मार्गमा भ्रमण गर्दछन् ।

अक्षरहरु थपिदै गइरहेका छन् अब यसलाई एउटा पुस्तकको रुप दिने कि भन्ने सोच पलायो । पोखराको सौर्न्दर्यको बारेमा मात्र चर्चा भएको सुनेकोमा पोखराको सम्पूण कुराहरुलाई समेटेर एउटा पुस्तक नै किन तयार नगर्ने त भनेर यहांका विविध क्षेत्रका विज्ञ र विशेषज्ञहरुसंग भेटघाट र छलफल गर्दै गइयो ।एवम् रितले घर वनाउंदा एक एकवटार् इटा थप्दै सिमेन्टले जोड्दै गएजस्तै हरेक पक्षहरुलाई समेटेर शब्द र तस्वीरहरुले जोडिदै गए अनि तयार भयो यो पुस्तक ।यो पस्तकले विविध विचार र उद्येश्य भएका व्यक्तिहरुको आआफनो आवश्यकता परा गराउन भमिका खेल्न सकोस् र फाइदा लिन सकियोस् भनेर सकेसम्म बढी भन्दा बढी सचना र जानकारी समेट्ने कोशिश गरेको छ ।यसमा सामान्यतया घमेर आनन्द लिन प्रकृति र पर्यावरणदेखि खेलकदसम्मका विषयहरु समेटेको छ र समाजशास्त्र अनि उद्योग व्यवसाय आदि बारे विविध विषयहरु बारे विस्तृत जानकारी लिने ,अध्ययन गर्न समेत सहयोगी भमिका खेल्न सकोस् भन्ने कोशिश गरेको छ ।आशा छ कि यो पस्तकले यहांहरुको आवश्यकता परा गर्न अनि मेरो शिर्ष अनसारको उद्येश्यमा र्सार्थक वनाउन कोशिश गरेको छ ।म यो आशा गर्दछ कि यस पस्तकबाट भरपर आनन्द लिन सक्नहोस् भनेर भरपर कोशिश गरेको छ ।हामी प्रायजसो नेपालीहरु घम्न पनि राम्ररी जान्दैनौ जस्तो लाग्छ ।यहां आउने प्राय नेपालीहरु सबैले एकै प्रकारको भ्रमण शैली अपनाएको देखिन्छ ।जस्तै कि फेवा तालमा डुङ्गगा चलाउने , सराङ्गकोट जाने अनि विध्यवासिनी मन्दिरको दर्शन गर्ने र एकाध ठांउमा घुेर गइहाल्ने ।

यहां आइसकेपछि आफनो घुमन्ते स्वभाव अनुसार आफनो कामबाट छुट्टीका दिनहरुमा विभिन्न ठांउहरु घुम्न जाने गर्न थालियो साथीभाईहरुसंग ।घुमेका ठांउहरुको बारेमा आफूले देखेका र अनुभव गरेका कुराहरुलाई शब्दहरुमा व्यक्त गर्ने आफनो स्वभाव अनुसार लेख्दै गएं ।शुरुमा पोखरालाई समग्रमा देखिएका कुराहरुलाई समेटेर एउटा तस्वीर सहितको एउटा लेख बनाएर पत्रिकामा दिने कि भन्ने सोचले लेख्दै जान थालें ।लेख्दै जाने क्रममा दिनानुदिन थपिदै गयो ।

सिमीत ठांउमा संकचित भएर गरिने घुमाइले घुम्नुको वास्तविक मजा दिंदैन र पोखराको लागि प्रकृतिले दिएको सौर्न्दर्यको पनि जांच परख गरिएको ठहर्दैन भन्ने मलाई लाग्छ ।तर घुम्नको लागि राम्रो सूचना र जानकारी लिने अवसर पाइएन भने घुम्नुको के आनन्द -
पोखरा सम्बन्धी सबैजसो नेपालीहरुमा धेरथोर जानकारी छ तर कसैले सम्पूण् जानकारी चाहेमा त्यस्तो प्रकारको जानकारीको अभाव महसूस हुन्छ ।त्यही अभावलाई पूरा गर्न यो ब्लग खोलिएको हो ।

यो पुस्तक म ती सम्पर्ण पोखरेलीहरुमा र्समर्पण गर्न चाहन्छु जो सानो घर भएपनि ठूलो मनका छन् , प्रकृतिले दिएको सुन्दरतासंगै आफनो मनलाइ ढकमक्क वनाएर यस उपत्यकामा आउने आगन्तुकहरुलाई न्यानो स्वागत गर्न मन विछ्याउने गर्दछन् ।

ती बासिन्दाहरु जसलाई यहांको पर्यावरण ब्रिदा मन दुख्छ र आफनो तर्फबाट पनि सानै भएपनि भूमिका खेल्न सहयोग गर्न मन लाग्छ । खुला हृदयले प्रकृतिले दिएजस्तै खुला हदय वनाएर यहां आउने पर्यटकहरुको स्वागत गर्न सधै न्यानो हदय बिछ्याएर बस्नु हुन्छ ।

ती सम्पण व्यक्तिहरु जसले यो उपत्यकालाई माया गर्नुहुन्छ ।ती हातहरु जसले यहांको सौर्न्दर्यसंग प्रेरित भएर गीत कविता अनि अन्य साहित्य अनि कला अनि राम्रा राम्रा तस्विरहरु सिर्जना गर्न प्रेरित हुनुहुन्छ ।

ती सम्पूण सौर्न्दर्यप्रेमीहरु जो आफूलाई यस उपत्यकाको सौर्न्दर्यलाई आंखाभरि लिएर आफूभित्र समेटेर आफूलाई आनन्दित वनाउनु हुन्छ ।

ती योजनाकारहरु जसले यो शहरलाई पर्यावरणीय शहर वनाउन प्राकृतिक सौर्न्दर्यलाई अझ बल पुग्ने गरी योजना बनाउनु हुन्छ । ती आन्तरिक तथा वाहृय पर्यटकहरु जो यो उपत्यका घुमेर आनन्द लिनु हुन्छ ।

र अन्तमा ती वालवालिकाहरु जसको कांधमा भोलिका दिनहरुमा यहांको सौर्न्दर्यलाई बचाई राख्ने जन्मथलोमने साइनो जोडिएको छ ।

यो ब्लग किन लेखियो

-

ब्लग लेख्नु आफैमा सजिलो काम होइन ।सबैभन्दा पहिले त लेखन सम्बन्धी ज्ञान हुनु जरुरी छ ।त्यसपछि त्यस ठांउको बारेमा विस्तृत जानकारी बटुल्नु पर्छ जसको लागि विस्तृत अध्ययन र अनुसन्धान गर्न पर्छ ,जुन कामको लागि समय र पैसा खर्च हुने गर्दछ ।

पोखराको ठांउहरु सम्बन्धी यस अघि पनि धेरै लेखिएका छन् जसले पोखरामा घुम्नु पर्ने सम्पर्ूण्ा ठांउहरुको बारेमा जानकारी दिने गरेको छ ।तर उक्त कुराहरुलाई समेटेर अझ बढी ज्ञान लिन चाहेमा यो पुस्तकले त्योे अभावलाई पूरा गर्न सकोस् भनेर महसुस भयो जसबाट आन्तरिक पर्यटनलाई सजिलो हुनुका साथै विस्तृत जानकारी लिनको लागि सहयोगि पनि होस् । त्यस्तै यस उपत्यकामा बस्ने बासिन्दाहरु मध्ये अधिकाशलाई पनि यस उपत्यकाको बारेमा विस्तृत जानकारीको अभाव महसूस भयो । यी दुवै कुराको अभावलाई पूरा गर्न आफू कामको सिलसिलामा एक वर्षपोखरा बस्दा आफूले भ्याएसम्मका यहांका सम्पूण ठांउहरु घुमेर जानकारी लिने र अध्ययन गर्ने र त्यसलाई शब्दमा उतार्दै जानुका साथै र फोटोहरु लिने काम गरियो ।तर यो काम सोचेजति सजिलो भने भएन ।

यो ब्लग पोखरा अनि सेरोफेरोको यात्रा सहयोगी वन्न सकोस् भन्ने ध्येयले लेखिएको हो ।

यात्राको तयारी

यात्रा भनेको आज सोच्यो भोलि गयो भने जसरी जान सकिने कुरा होइन ।यो त एक मानसिक तयारी र योजना ,आफनो कामबाट छुट्टी अनि आवश्यक भ्रमण खर्चको आवश्यकता पर्दछ ।जस अन्तरगत आफू कहां जान लागेको हो ,कुन माध्यमबाट जाने हो अनि कति दिनको लागि जान लागेको हो ,के कस्तो खाना खाने हो ,कति रकम खर्च हुने होटल ,रिजोर्ट वा लजमा वस्ने हो लगायत आफूले के कस्ता गतिविधिहरु गर्ने , त्यहां घुमघाम गर्न कुन प्रकारको यातायातको साधनको प्रयोग गर्ने हो अनि त्यहांबाट के कस्ता कोशेलीहरु लिएर आउने हो जस्ता कुराहरु पर्दछन् ।

आफू यात्रा गर्ने ठांउको हावापानी कस्तो छ त्यसै अनुसारको पोशाकहरुको व्यवस्था गर्नु पर्छ ।जस्तै गर्मी छ भने टिर्सट ,भेष्ट ,हाफ पाइन्ट अनि क्याप, चश्मा ,हलुका जुत्ताको आवश्यकता पर्दछ भने जाडो ठांउ छ भने न्यानो टोपी ,बाक्लो अनि पूरा बाहुला भएको भेष्ट , उनीको कमीज ,भित्री टृउजर अनि न्यानो पाइन्ट ,मोजा ,पंजा जस्ता कपडाहरु आफनो साथमा हुनु आवश्यक हुन्छ ।

यात्राको क्रममा आवश्यक पर्ने अर्को कुरा हो यात्रा सम्बन्धी आवश्यक नक्शा तथा जानकारी लिने पुस्तक ,पर्चा लगायत भ्रमण गरिसकेका व्यक्तिहरुबाट पनि आवश्यक जानकारी लिन सकिन्छ ।


पुस्तक यात्राको साथी
पुस्कक यात्राको एक राम्रो साथी हो ।यात्रा गर्ने क्रममा आफूलाई मनपर्ने पुस्तक साथमा लान नभुल्नु होला ।पुस्तक जुनसुकै पनि हुन सक्छ ,चाहे त्यो उपन्यास होस् वा गैर उपन्यास ।यात्राको क्रममा हुने पट्यारलाग्दा क्षणहरुका साथै जब होटल भित्र छिरिन्छ तब टिभी मात्र हेरेर विताउनु को साटो अनि दिनभरको यात्राको थकानलाई विर्स होस् ,पुस्तकका पानाहरुसंग आपनो नाता जोड्नु एक राम्रो उपलक्धी हुन सक्छ ।त्यसैले आफूलाई मनपर्ने एक दुइवटा पुस्कतहरु राख्न नभुल्नुहोला ।

यदि तपाईलाई केही कुरा लेख्न मन लाग्छ भने एउटा कपि कलम पनि राख्नु होस् ।

क्यामरा
क्यामरा त तपाई पक्कै पनि छुटाउनु हुने छैन किनकी तपाईको यात्रालाइै जिवन्त राख्न यसले नै त मदत गर्छ । आजकल डिजीटल क्यामराले गर्दा जो कोही पनि सामान्य सुझबुझ अपनाएर राम्रो फोटो खिच्न सक्छ ।फोटो खिच्दा आफूलाई विभिन्न गतिविधिमा संलग्न गराएको त खिच्नु हुने छ नै ,त्यस बाहेक पनि यहांका प्राकृतिक दृष्यहरुको पनि फोटो खिच्न नछुटाउनु होला किनकी पोखराले फोटो खिच्न थुप्रै अवसरहरुको सिर्जना गर्ने गर्दछ ।क्यामरासंगै ब्याट्ी चार्जर अनि डाटा केवल पनि संगै हाल्न नविर्सनुहोला ।

पोखरा के हो -

पर्यटनका विविध स्वादहरु हुने गर्छन् । नेपालले पनि संसारभर विविध प्रकारक पर्यटकिय स्वादहरु संसारभर पस्किने गरेको छ । नेपालका विविध स्वादका पर्यटकिय स्वाद भएका क्षेत्रहरु मध्येको ऐतिहासिक र कलात्मक मठ मन्दिर ,घर ,दरबार अनि सस्कृति र सम्पदा पर्यटनको लागि काठमाडौंले ख्याती कमाएको छ भने प्राकृतिक रोमान्चकताको लागि चितवनले ख्याती कमाएको छ ।

मान्छेको जिवनको अभिन्न कुराहरु मध्ये एक आध्यात्म पर्यटनको लागि लुम्बिनिले ख्याती कमाएको छ ।त्यस्तै ख्याती पोखराले सौर्न्दर्य पर्यटनको लागि स्वदेशी तथा विदेशीहरु माझ कमाएको छ ।समयको क्रमसंगै पोखराले फरक स्वादहरु पनि पस्कदै गएको छ रोमान्चक खेलहरुको पनि ।जति धेरै स्वादहरु बढाउंदै जान सकियो ,उति नै धेरै पर्यटकहरुलाई आकषिर्त गर्न सकिन्छ ।हालका दिनहरुमा घुम्न आउने मानिसहरु बढी भन्दा बढी स्वादहरु लिन चाहन्छन् ।सौर्न्दर्यसंगै अन्य स्वादहरु पनि लिन पाएमा सुनमा सुगन्ध भएको महसूस हुन्छ ।

नाम सुनेका हरेक मान्छेलाई पनि रोमान्चित वनाइदिने यो उपत्यकाका हरेक भूवनोट ,वरीपरीबाट ढाकिएका विविध आकृतिका पहाडहरु , समथर फाँट ,खोलानाला ,तालतलैया र छरिएर रहेका वस्तीहरु । यी सबै कुराहरु अन्यत्र पनि देखिएपनि यहां मिलेको तालमेलले अन्तजस्तो नभएकोले छुट्टै आकर्षा थपेको छ । त्यसैले त यहां हेर्ने र घुम्ने ठांउहरु धेरै छन् । काठमाडौं पनि शहर र यो पनि एउटा शहर ।काठमाडौ्रमा धेरै चीजहरु भएपनि धेरै चीज नभएजस्तो छ । मृत्यु शैयामा सुतेकी बुढी आमै जस्तो ढुकढुकी लिएर बाचेको छ भने पोखरा एउटा कल्कलाउदो बैशावस्थामा भए झै छ ।काठमाडौको जस्तो सांघुरो सडक ,अव्यवथित घना बस्ती अनि हरियाली हर्ेन पनि दुलभ अवस्था यहां छैन ।जमीन माथिको चाप कम हुने वित्तिकै त्यहां प्रकृति खुलेर हांस्ने गर्दछिन् भन्ने कुराको उदाहरण हो पोखरा ।

काठमाडौंको कोलाहलबाट जब यात्राको साथी गाडीले राजमार्गको बाटो समात्छ ,तबदेखि नै शहर बजारका बासिन्दाहरुको लागि चिल्लो बाटोमा सललल बगेको गाडी अनि गाडीको झयाबाट बाहिर वरपर देखिने हरिया पहाडहरु अनि ग्रामिण परिवेशलाई नजीकबाट अनुभव गर्न पाउंदा मीठो खाना खान पाउदाको सन्तुष्टी जत्तिकै महत्वको लाग्छ ।पृथ्वी राजमार्गको मुग्लीन छाडेर जब गाडी तनहुतिर लाग्छ ,तब यात्रा अझै रमाइलो लाग्छ ।हाल माइक्रो बसले काठमाडौंलाई पोखरासंग जोडिदिनाले बुलेट ट्ेनमा यात्रा गरे झै लाग्छ ।पर्ूवबाट पश्चिमतिर लागेका दुइवटा पहाडको खोंचमा वनेको नागवेली सडकमा तीब्र गतिमा गाडी गुड्दा बाटोमा सललल वगिरहे झैं लाग्छ । झन् त्यसमाथि तीनै खोंच भएर वगेकी त्रिशुलीको निलो कंचन पानीले यात्रालाई पट्टयार लाग्न दिदैन ।वरपरका भीर पहरा अनि गांउ बस्तीले यात्रालाई एककिसिमको रोमान्चक नै बनाउंछ ।

काठमाडौं पोखराको यात्रा पहिलेको जस्तो दिनभर या रातभरको जस्तो समय खर्चिनुपर्ने खालको छैन ।ठूलो बसले भन्दा झन्डै आधा समयमा नै पोखरा पुग्न सकिन्छ । यात्राको क्रममा देखिने नयाँ नयाँ दृष्य र भूवनोट अर्थात पहाडहरुका विविध खालका भूआकृति , ठाँउठाँउमा देखिने वस्तीहरु अनि बाटो तलबाट हिमालको हिंउ पग्लिएर वनेको निलो पानीको सलसलाहटले यात्रालाई कहि कतै पट्यार लाग्न दिंदैन ।

राजमार्गको खुवाई अब भने निकै महंगो हुंदै गइरहेको र खानाको स्वस्थतामा प्रश्न चिन्ह रहेपनि एकछिन आफैलाई अशान्त वनाएर पिडा दिनु र यो भोगाईको बारेमा सहयात्रीसँग एकछिन कुरा गर्ने मेसो बाहेक एउटा यात्रुले अरु केही पनि गर्न संभव छैन ।मुग्लिन अब मुग्लान जस्तै भैसकेकोले जस्तो आतिथ्य सत्कारमा अब नयां रौनकता बांकि छैन । यति भैकन पनि यो ठांउ नभइकन यात्रा संभव नभएकोले यहाको टापटिपे रौनकता हेर्दै अगाडि बढ्नुको विकल्प नै छैन ।

जब गाडी मुग्लिनको बाटो छाडेर पृथ्वी राजमार्गतिर लाग्दछ ,बाटोमा सिंगौरी खेल्ने गाडीहरुको कमी हुन थाल्छ र यात्रा सहज भएको महसुस हुन्छ ।मनभित्रको रोमान्चकता थप हुन जान्छ किनकी एकाध घण्टामा नै आफूले मन पराएको ठांउलाई आँखाभरि समेटेर मनभित्र पु याएर आनन्दको अनुभूति गर्न सकिन ठांउको दूरी छोटिदै छ भन्ने कुराले अझै रोमान्चित वनाउंदछ ।गाडी जब डुम्रे ,दमौली हुंदै रमणीय हरियाली प्रकृतिको अनुभव गर्दै यात्रा अघि बढ्छ , तब आफनो अनुभूति थप आनन्दमा लिन हुन पुग्दछ ।

काठमाडौ्र र पोखरा दुवै उपत्यका भएपनि हामीलाई लाग्न सक्छ कि दुवै उपत्यका लगभग एकै प्रकृतिका हुन् ।तर यी दुवै उपत्यका को वनावट विल्कुलै फरक तरीकाको छ ।त्यस्तै काठमाडौं महाभारत श्रृखला अन्तरगर पर्ने उपत्यका हो जसको उचाई लगभग १३०० मीटर छ भने पोखरा महाभारत र चुरेको वीचतिर पर्दछ जसको लगभग उचाइ ९०० मीटर छ ।त्यसैले पोखरामा काठमाडौंमा भन्दा गर्मी केही बढी छ ।काठमाडौंमा जतिसुकै गर्मी भएपनि बेलुकीपख घरभित्र शितल हुन्छ तर पोखरामा जनसंख्याको चाप कम भएपनि अनि हरियालीको मात्रा बढी नै भएपनि बेलुकीपख घरभित्र वस्न पनि गर्मी हुने गर्दछ । यती भैकन पनि काठमाडौंको भन्दा पोखराको थप विशेषता यो हो कि यहाबाट उत्तरतिर देखिने हिमाल अत्यन्त नजीक र ठूलो देखिन्छन् किनकी यहांबाट देखिने हिमाल अन्नपूण आठ हजार मीटर भन्दा माथि उचाइको छ र माछापुछ्रे पनि सात हजार मीटरभन्दा माथि नै छ ।

पोखरा आइसकेपछि हर्ेर्ने भनेको यहांको तालहरु ,हिमाल अनि पहाड र हरियालीहरु हुन् ।तपाई पूरै पोखराको सौर्न्दर्यमा भिज्न सक्नु हुन्छ जसको लागि यहांका हरेक डाडाकाडाहरुले हरेक पाहुनाहरुलाई न्यानो अंगालो फिजाएर स्वागत गरिरहे झै लाग्छन् । यहांका विभिन्न डाडाकाडाहरुबाट हिमाल ,पहाड अनि तालहरु हेन पाउंदाको मजा नै वेग्लै हुन्छ ,जसै कि एउटै सामाग्रीहरु प्रयोग गरेर भिन्नाभिन्नै देशहरुले भिन्नाभिन्नै स्वादका खानेकुराहरु तयार गर्छन् ,त्यस्तै फरक स्वाद लिन सकिन्छ र आफनो भ्रमणलाई र्सार्थक र पूणता दिन सकिन्छ ।

तपाई पोखराको सम्पर्ूण्ा रुपमा डुब्नको लागि एक दुइदिनले पुग्दैन ।सौर्न्दर्यको रस त्यतिवेला लिन मजा हुन्छ जतिवेला सौर्न्दर्यमा सम्पूण रुपले डुक्न सकिन्छ र यसरी सम्पूण रुपमा डुब्नको लागि तपाईलाई त्यहासम्म पुग्न समय र रकमको जरुरत पर्दछ ।तपाईसंग यदि आफनो भ्रमण समय छोटो छ भने एकपटक आंउदा जहां घुम्नु भयो , अर्को पटक आंउदा फेरि त्यही क्रमलाई दोहो याउनु भन्दा अर्को ठांउ घुम्ने वा गतिविधि गर्नुस् ,तपाईलाई आनन्दित पार्न तपाईलाई मनपर्ने स्वाद र रुचि अनुसारको सौर्न्दर्य पोखराले पस्किन सक्छ ।

पोखरा कसरी जाने

पोखरा छिर्ने विकल्पहरु तीनवटा छन् ।एउटा काठमाडौंबाट ,अर्को नारायणगढबाट अनि तेस्रो वुटवलबाट पाल्पा ,स्यांजा हुदै पोखरा । पोखरा जानको लागि स्थल मार्गदेखि हवाइ मार्ग सम्म उपलब्ध छ ।स्थल मार्गबाट पोखरा आउन माइक्रो वस ,ठूलो वस सेवा उपलब्ध छ भने पर्यटकहरुको लागि पनि स्थल मार्गबाट सुविधा सम्पन्न ठूला वस सेवा उपलब्ध छ ।तर शुल्क भने फरक फरक छ ।माइक्रो वसले ४०० देखि ५०० रुपैयासम्म लिने गर्दछन् । तपाईलाई छिटो यात्रा गर्नुछ वा छिटो यात्राको आनन्द लिनु छ भने माइक्रो वसलाई छान्न सक्नु हुन्छ ।कलंकीमा माइक्रो वस विहान सात बजेदेखि अपरान्ह चार बजेसम्म पनि पाउन सकिन्छ ।

तपाईलाई हतारो छैन भने ठूलो वस लिन सक्नु हुन्छ ।जसले तपाईलाई विहानदेखि वाह्र बजेसम्म छुट्छ ।ठूलो वस सेवाहरुको रात्री सेवा पनि उपलब्ध छ ।दिउसको सेवा भने एक्सप्रेस सेवा नभएकोले ठांउ ठांउबाट यात्रु चढाउंदै ओराल्दै गर्ने हुनाले निकै नै ढिलो र भभटिलो हुने गर्दछ ।

तपाई पर्यटकिय ठूला वसबाट पनि जान सक्नु हुन्छ जसले पनि ३५० रुपैयामा लिने गर्दछन् । काठमाडौमा यी पर्यटकिय वस सेवाको टिकट ठमेलमा पाउन सकिन्छ ।यी वसहरु विहान ७, ८ वजे कान्तिपथबाट छुट्छन् ।अनि चितवनको सौराहाबाट पनि दिनमा दुइ तीनवटा आरामदायी पर्यटकिय बसहरु छुट्ने गर्दछन् ।

पोखरामा भने ड्याम साइडमा रहेको पर्यटक वस पार्कबाट वस छुट्ने गर्दछ ।यसरी पर्यटकिय वस सेवा उपलब्ध गराउने यातायात सेेवाहरु हुन् ।निर्मल र्टुस , स्वीस टाभल्स ,ब्लु स्काइ ,ग्रे हन्ड ,ओपन हार्ट ,वावा आदि रहेका छन् ।

आन्तरिक हवाई सेवा उपलब्ध गराउने बुद ,गोर्खा , कस्मिक ,यति ,सीता आदि सबै वायुसेवाहरुले एकदिनमा नै कैयौं पटक पोखराको लागि उडान भर्ने गर्दछन् । जसले २००० देखि २५०० सम्मको शुल्कमा आफनो सेवा उपलब्ध गराउंदछन् ।
त्यस्तै पोखरा पुग्न हेलिकप्टर सेवा पनि उपलब्ध छ । डाइनेष्टी , फिसटेल एयर हेलिकप्टर सेवाहरुले आफनो सेवा .............शुल्कमा आफनो सेवा दिने गर्दछन् ।

तपाईलाई पोखरा आउनको लागि देशका विभिन्न भागहरुबाट वस सेवा संचालनमा छ भने काठमाठौंबाट बिहान ७ बजेदेखि हरेक आधाघण्टामा माइक्रो बस चल्छ दिउस ३ वा ४ बजेसम्म ।

त्यस्तै तपाई यात्राको आनन्द लिन चाहनु हुन्छ समय र पैसाको परवाह गर्नु हुन्न भने काठमाडौ कान्तिपथबाट हरेक बिहान पर्यटकिय वसहरु छुट्ने गर्दछन् जसको टिकट ठमेलका टाभल एजेन्सीहरुबाट अग्रीम रुपमा बुकिड गरेर लिन सकिन्छ ।

यदि आफनो कार अनि मोटर साइकलमा पनि जान सक्नु हुन्छ जसमा मोटर साइकलमा चार लिटर जति पेटोल खर्च हुन्छ भने कारमा आठदेखि दश लिटर पेटोल खर्च हुन्छ ।तर जब तपाई आफनै मोटर साइकल वा कारमा हुनुहुन्छ भने सिधै पोखरातिर लाग्नु भन्दा पोखरा पुगुन्जेलसम्म के कस्ता रमाइला र मनोरन्जनका गतिविधि गर्न सकिन्छ ,एक पटक ती गतिविधिहरुमा भाग लिएर जानु भयो भने तपाईको यात्रा रमाइलो र नयापन आउने छ । के के गतिविधिहरु गर्न सकिन्छन् ,ती सेरोफेरोमा उल्लेख गरिएका छन् ।
त्यस बाहेक टाभल एजेन्सीहरुलाई सर्म्पर्क गरेमा पोखरा आउन निजी कार, भ्यान जस्ता सुविधाजनक सवारी साधनहरु पनि पाइन्छन् जुन केही महंगो भएपनि यसरी आंउदाको आनन्द भने वेग्लै छ ।

डांडा कांडा

पोखरा एक उपत्यका वनाउन यहांका डाडाकांडाहरुकै कारणले वनेका हुन् ।

राखि -कन्दनी र कालिका डाडा

पोखराको सौर्न्दर्यलाई आंखाभरि समेटेर आनन्द लिनको लागि अर्को उपयुक्त स्थान हो लेखनाथ नगरपालिकाकै उत्तरपटि्टको डांडामा अवस्थित कालिका डांडा । यहा जानको लागि दुइवटा बाटाहरु छन् ।एउटा विजयपुरको सैनिक ब्यारेकको छेउबाट माथि उक्लिएर राखी डांडा हुदै र अर्को अ चोकदेखि कालीगण्डकी जलविद्युत परियोजनाको सवस्टेशन हुँदै कवि शिरोमणी लेखनाथ पौड्यालको जन्मस्थान भएर जाने ।यी दुवै बाटाहरुमा मोटरबाटो जान्छ र जाँदाखेर एकतिरबाट गएर अर्कोपटि्टबाट फर्किने गरि जान सकिन्छ जसबाट पोखरा उपत्ष्यकाको सौर्न्दर्यलाई भरपूर नियाल्न सकिन्छ ।
राखिको डाडाबाट देखिने पोखरा उपत्यकाको हरियाली तथा भूवनोटको सौर्न्दर्यलाई नियाल्दै कालिकाको डांडा पुग्दा सबैलाई मोहित वनाउँछ ।कालिकाको डांडा एउटा ऐतिहासिक ठांउ हो जहां प्रचीनकालमा बाइसे चौबिसे राज्य अर्न्तरगत राज्य संचालन हुने गर्दथ्यो ।त्यसैले पनि कालिकाको डांडाको ऐतिहासिक महत्व पनि रहेको छ ।यहां जानको लागि र्सार्वजनिक मोटर पनि जाने गर्दछ भने आफनै मोटरसाइकल वा र्साईकलबाट पनि जान सकिन्छ ।

पहिलेको बाइसे चौबिसे राज्य अन्तरगतको अबशेषहरु रहेको यो डांडाबाट वरपरको सौर्न्दर्य ,लेखनाथ नगरपालिकाका प्राय सबै भूभागहरुलाई यहांबाट टाउको यसो घुमाएको भरमा हेन सकिन्छ ।यहांबाट हेदा सबैभन्दा आनन्ददायक क्षण चाहिं त्यतिबेला हुन्छ जतिबेला यहांबाट बेगनाश तालको अधिंकाश भूभागलाई माथिबाट दक्षिणटि्ट नियाल्न सकिन्छ ।दक्षिणपटि्ट र उत्तरपटि्टको अधिकांश भूभाग वरिपरिबाट जंगलले ढाकिएको र पूव र उत्तरपटि्टको भूभागमा छरिएर रहेको पातलो बस्ती र खेतीपातीले तालको ढिलैबाट शुरु भएको छ ।उक्त दृष्य एकै पटक देख्दा कौतुहल मिश्रति अंग्रेजी शब्द wow एकै पटक मुखबाट निस्किहाल्छ । त्यस बाहेक दक्षिणटि्टको समथर भूभागमा देखिने अधिकांश हरियालीको प्रभुत्व जमाएको ठांउको बीचबीचमा देखिने पातला बस्तीहरु अनि पश्चिममा देखिने पोखराको शहरी क्षेत्रलाई नियाल्न सकिन्छ ।यही कालिकाकोट नै सातैवटा ताल देखिने डांडाको रुपमा पनि लोकप्रिय छ ।कालिकाकै कोटको पूवपटि्टबाट नियाल्दा वेगनास तालको सौर्न्दर्यलाई थप नियाल्न सकिन्छ ।यसरी माथिबाट सौर्न्दर्यमा मुग्ध हुंदा एक दुइघण्टा समय गएको याद नै हुंदैन ।

कालिकाकोटको अर्को विशेषता भनेको यहांबाट उत्तरतिर दिन सफा भएको दिनमा उत्तरतिरका सबै हिमालहरुलाई एकदमै नजिकबाट नियाल्न सकिन्छ ।यस बाहेक यहांबाट उत्तरपटि्ट सुदूर भित्तामा देखिने कास्की जिल्लाकै गाँउहरु सिक्लेसलाई नियाल्न सकिन्छ ।त्यतैतिरबाट आएको मादी नदी पनि देख्न सकिन्छ जुन मग्लिन भन्दा केही तल पुगेर मिसिएको देखिन्छ ।सात ताल एकै डाडाबाट देखिने डांडाको रुपमा पनि यो ठांउ प्रसि छ ।यो डाडाको विभिन्न ठांउहरुबाट नियाल्ने क्रममा सातैवटा ताललाई विभिन्न भूभागबाट नियाल्न सकिन्छ ।जसमा वेगनास ताल सबैभन्दा ठूलो र नजिक देखिन्छ ।यस बाहेक पर्ूवतिरको सुदूरसम्म एकपछि अर्को पहाडका तरेलीहरु देख्न सकिन्छ ।

जब कालिकाकोटबाट तल र्झन थालिन्छ ,तब लेखनाथ पौड्यालको जन्मिएको पुरानो घरको अबशेषलाई नियालेर पनि र्झन सकिन्छ ।तल झर्ने क्रममा फेरि सानो कोटबाट वेगनासलाई नियाल्दा एउटा भिन्नै खालको देखिन्छ ।
सौर्न्दर्यप्रेमी,प्रकृत्रि्रेमी र शान्तीप्रेमी मानिसको लागि पोखरा एउटा प्राकृतिक तिर्थस्थल नै हो र यसको लागि हतारमा आएर हतारमा घुमेर त्यो आनन्द प्राप्त गर्न सकिदैंन ।पोखरालाई नियालेर सौर्न्दर्यको सागरमा डुबुल्की लगाउने हो भने अनि आफनो काम र आफनो परिबेशबाट थाकेर बाँच्नको लागि थप उर्जा लिएर नयां उत्साह भर्नको लागि हतारमा आएर हतारमा नियालेर अवश्य पनि पाइदैन ।
फर्किने क्रममा मैदी र दिपाङ ताल यसै डांडाबाट देख्न सकिन्छ । तल ओर्लने क्रममा दिपाङ ताल भएर पनि फर्किन सकिन्छ भने अर्र्घौ चोक निस्कने गरी पनि र्झन सकिन्छ ।


काहु डाडा

पोखरा शहरको उत्तरपटि्ट अवस्थित लगभग १८०० मीटरको उचाईको डाडा हो काहु डाडा । यहां पुग्नको लागि बाटाहरु छन् अनि दुइवटा विकल्पहरु छन् ।तपाईसंग समय छ र तपाई हिड्न मन पराउनु हुन्छ भने हिडेर पनि जान सक्नु हुन्छ । हिडेर वा गाडीबाट जान तपाई महेन्द्रपुलको पूववाट एउटा बाटो मनिपाल अस्पतालतिर जान्छ र अस्पताल पुग्नु केही वरवाट डाडातिर उक्लने मोटरबाटो अनि हिडेर जाने बाटो छ ।मोटर बाटो कच्ची र ग्रेगरले युक्त छ ,त्यसैले मोटर वा मोटर साइकलमा जांदा केही निकै कठिनाई वेहोर्नु भने पर्छ ,यद्यपि जानै नसकिने भने होइन ।तर मोटर साइकलमा डबल लोड भने जान निकै कठिन हुनेछ । तलदेखि माथिसम्मको दूरी लगभग ३ किमी जति छ ।

माथि पुगेपछि एउटा धरहरा रहेको छ जहांबाट तपाईले उत्तरका हिमालहरु अनि पश्चिमका भूवनोटहरु जहां सराडकोटको डाडादेखि धम्पुस का केही भागहरु देखिन्छन् भने दक्षिणतिर अत्याधिक जनघनत्व बढेको पोखरा शहरको भव्य दृष्य देखिन्छ ।

तर यहांसम्म हिडेर आउनुको मजा बेग्लै छ किनकी यहां अत्यन्त शान्त र सुरम्य वातावरण पाउन सकिन्छ जहां आइपुग्दा उक्लदाको थकान र गर्मी एकैछिनमा कता विलाइसकेको हुन्छ ।आधा दिनको पदयात्रामा तपाई यहां आउन सक्नु हुन्छ ।

भरत पोखरी ,निर्मल पोखरी र कृस्ति

यी विभिन्न नाम दिइएको गांउ वास्तवमा सेती नदी कटेपछि लगत्तै पोखराको दक्षिणटि्ट रहेको डाडा हो जुन पूव पश्चिम फैलिएको छ । यो डाडाको पूवमा भरत पोखरी रहेको छ र जसको लगत्तै अरु दुइवटा गाविसहरु रहेका छन् ,निर्मल पोखरी र सबैभन्दा पश्चिममा रहेको छ कृस्ति नाच्ने चौर -कृस्ति गाविस र नाच्ने चौर गाविस गाभिएर यो एक गाविस वनाइएको हो ) । यस डाडामा पुग्नको लागि तिनैवटा गाविसहरुबाट जाने मोटरबाटाहरु वनेको हुनाले यहां पुग्नको लागि सुगम नै छ । कृस्ति नाच्ने चौरलाई नै पछ्याउदै उत्तर दक्षिण फैदिएको छ मटि्टखान ।

कसरी जाने र के मा जाने -

लेखनाथ नगरपालिकाबाट यहां जाने हो भने मोटरसाइकलबाट मात्र संभव छ जुन भडारीढिक भएर जान सकिन्छ भने मोटरबाट जाने हो भने पोखरा नगरपालिकाको विरौटाबाट जान सकिन्छ ।विरौटाबाट भरत पोखरी जाने क्रममा सेतीनदीले धेरै पहिलेदेखि वनाएको धारलाई देखिन्छ जसको आडमा केही समथर भूभाग रहेपनि त्यहां घांसका एकदर्ुइ प्रजातिहरु उब्जने बाहेक अन्य कुनै पनि वाली उब्जाउ हुने खालको मलिलो भने छैन । सबै बलौटे माटो र ग्रेगरले वनेको छ जसले पानी सोसेर लिन सक्दैन र वषर्ातमा परेको पानी विभिन्न ठांउबाट ससाना मूल फुटेर नदी गएर मिसिएको देख्न सकिन्छ ।त्यस्तै बषतको वेलामा यहांका बिभिन्न डांडाकांढाहरुबाट छ छ गर्दै झरनाहरु झरिरहेको देख्न सकिन्छ । यही ग्रेगर र बालौटे माटोबाट नै सेती नदीको सम्पर्ूण्ा किनारको भूभाग हेदा निकै रहस्यमय देखिन्छ ।

भरतपोखरीको डाडामाथि किन जाने र यहाको विषेशताहरु के के हुन् भनेर एउटा प्रकृति प्रेमी र सौर्न्दर्य पारखीलाई भनिरहनु पर्दैन। दक्षिणपटि्टबाट परेको र्सूयको किरणमा पन्ट लाइट भ्यू ) पोखरा उपत्यकालाई नियाल्न यो नै सबैभन्दा उपयुक्त स्थल हो । यहांबाट पोखरा उपत्यकाको सम्पर्ूण्ा भूभागहरुलाई राम्ररी नियालेर प्राकृतिक सौर्न्दर्यको सागरमा डुबुल्की लगाउन सकिन्छ ।
यहां जानको लागि मोटरसाइकल वा मोटरमा जान सकिन्छ भने आफूलाई गाडिको यात्रा गर्न वाक्क लाग्नेहरुले भरत पोखरीबाट जंगलै जंगलको बाटो एक डेड घण्टाको टे्रकिङ गरेर पनि पुग्न सकिन्छ वा मोटरबाटोबाटै हिडेर पनि जान सकिन्छ । यहां माथि डांडाबाट पोखरा उपत्यकाको हरियो फांट अनि छरिएर रहेका पातला बस्तीहरु अनि वरपरबाट ढाकेका पहाडहरुका दृष्यले मनलाई एकपटक न हेरी छाड्दैन । अझ आफनो भाग्य बलियो छ भने उत्तरतिर देखिने हिमालको दृष्यले कसलाई मन्त्र मुग्घ नवनाउला र - हिमालको यही एक झझल्को पाउनकै लागि सात समुददेखि पर्यटकहरु आउने गर्दछन् ।यहांबाट देखिने अन्नपूण ,माछापुछ्रे , द्यौलागिरी लगायत मनास्लु हिम श्रृंखलाहरुले मनै हर्छन् ।नियाल्न पाइन्छ तब पुगेपछि जहांबाट हाइकिङ गरेर पूवदेखि पश्चिमसम्म पुग्न सकिन्छ ।

गगनगौंडाबाट पूल तरेर भरतपोखरी पुगेर पनि धित् नमरे अनि आफूसंग समय रहे त्यही मोटरबाटो भएर निर्मल पोखरी उक्लन सकिन्छ जहांबाट कृस्ती नाच्ने चौरसम्म पनि पुग्न सकिन्छ ।सेती नदीले छुट्टयाएको यी डाडा र बस्तीहरु पोखराकै एउटा अभिन्न अंग भएपनि छुट्टै ठांउ झै लाग्छ ।

माथि डाडाबाट पर्ूवपश्चिम बाटो लाग्दा पोखरा उपत्यकाको सौर्न्दर्य मापन गर्न सकिन्छ ।यतमबाट हर्ेदा पोखरा र लेखनाथ नगरपालिकाको दक्षिणी भूभागमा बस्ती नभएकोले धान बालीले झुलिरहेका हरिया फांटहरु देख्दा एकैपटक यति धेरै हरियाली देख्दा साह्रै आनन्द लाग्छ ।यो आनन्दलाई थप गर्नलाई आफूसंग दूरवीन पनि साथै लिएर आएमा सुनमा सुगन्ध थपिदिन्छ ।
बाटोमा यसरी जाने क्रममा विविध प्रकारका पुतलीहरु न्ाचिरहेका र चराहरुको चिरविर अनि पहाडबाट मूल फुटेर आएको छ छ गर्ने पानी अंजुलीमा लिएर पिउंदा यात्राको थकानलाई भुलाएर शितलता दिन र नया्र उर्जा थप्न काफी छ ।

हिड्न गाह्रो हुनेले यात्रालाई भरत पोखरीबाट शुरु गरेर कृस्ती नाच्ने चौरसम्म वा मट्टीखानसम्म पु याएर भरपूर सौर्न्दर्यको आनन्दलाई एकै दिनमा लिन सकिन्छ ।


मटि्टखान

पोखरालाई दक्षिण पश्चिमबाट ढाकेको डाडां हो मटि्टखान । यहां पुग्नको लागि कास्की र स्या जा जिल्लाको सिमानासम्म पग्न पर्ने हन्छ । पृथ्वीचोकबाट र्सार्वजनिक बस मार्फत पातले छांगो भएर पातले छांगोनिरबाट गाडीमा करिब पन्ध्र किलोमिटर जति गएपछि स्या जा जिल्लाको सिमानामा बनेको द्वार आइपुग्छ । त्यही ओर्लिएर दक्षिणतर्फ गएको डांडामा बनेको तेर्र्सो बाटोमा डेडदेखि दुइघण्टाजति हिडेर पुग्न सकिन्छ भने मोटरबाट आधा घण्टामा पुग्न पनि सकिन्छ । मटि्टखानसम्म पुग्नु अगावै पोखरा उपत्यकाको सुन्दर शहरी दृष्यले एउटा राम्रै अनुभव दिन्छ ।त्यस बाहेक स्या जा जिल्ल्ाको पूर्वी भेगतर्फ छरिएर रहेका गांउ बस्ती र खेतीपाती अनि हरियालीलाई राम्रैसंग नियाल्न सकिन्छ ।ग्रामीण जीवनशैलीलाई नजीकबाट साक्षात्कार गर्न सकिन्छ ।

मटि्टखानमा पुग्दा साधारण केही घर र पसलहरु बाहेक थप भौतिक संरचनाहरु छैनन् ।यस ठांउमा पुग्न राम्र्रै मोटरबाटोले छोएको छ । मटि्टखानको सवभन्दा ठूलो विशेषता भनेकै नै त्यहांबाट उपत्यकाको उत्तरतिर देखिने पश्चिमबाट पूवतिर फैलिएका सबै हिमालहरुलाई एकै ठांउमा जोडिएर रहेका जस्तो अवस्थामा देख्न सकिन्छ । टलक्क टल्किएका सेता हिमालहरुलाई एकै ठांउमा देखिदा पाइने आनन्दलाई सम्हाल्न यो मनलाइ गाह्रो पर्ने गर्दछ ।

मटि्टखानको डाडाबाट पूवतिर मोटरमा वा हिडेरै कृस्तिचौर भएर भरत पोखरीसम्म पुग्न सकिन्छ जसको लागि एक दिन नै छट्टाउन पर्ने हृन्छ ।यदि यसरी भ्रमण गर्ने हो भने शान्त वातावरणमा टेकिङको अनुभव लिंदै पोखरा उपत्यकाको हरियाली देखि लिएर वरपरका पहाडहरु हुंदै उत्तरतिरका सुप्रसिद्ध हिमालहरु अन्नपूण माछापुच्छ्रे् ,द्यौलागिरी ,मनास्लु लगायतका हिमालहरुको भिन्न भिन्न दृष्टिकोणबाट दृष्यावलोकन गर्न सकिन्छ,जुन आफैमा एउटा अदितीय अनुभव हो । त्यस बाहेक सरल ग्रामिण जीवनसंग पनि साक्षात्कार गर्दै जान सकिन्छ ।

जो पर्यटकहरु धेरै दिनको टे्किङमा जान सक्दैनन् ,त्यस्ता पर्यटकहरुको लागि एकदिने यस्ता खालका पदयात्राबाट हिमालहरुका परै श्रृखलाहरुलाई फरक फरक दृष्टिकोणबाट एकैदिनमा दृष्यावलोकन गरिसकिन्छ ।
नक्शा


पुम्दी भुम्दी

पोखरालाई पश्चिमपटिटबाट ढाकेको भएपनि यो डाडा पर्ूव पश्चिम फैलिएको र पश्चिममा गएर पंचासेको डाडासंग जोडिएको छ । छोरेपाटनबाट पश्चिमतिर लागेपछि पुग्नको लागि हिडेरै पनि जान सकिने र मोटरसाइकलमा पनि जान सकिन्छ ।यहां र्सार्वजनिक गााडी पनि चल्ने गर्दछ । छोरेपाटनबाट स्या जातिर लाग्ने क्रममा लगभग ६.७ किलोमिटर गइपछि उत्तरतिर डाडो उक्लने बाटो आउंछ ।त्यहाबाट लगभग आधाघण्टामा मोटरसाइकलमा वा डेड घण्टा उक्लिएपछि यस डांडाको टप्पोमा पग्न सकिन्छ ।यहां पग्न चाइनिज गम्बा भएर मोटर साइकलमा पनि जान सकिन्छ भने हिडेर पनि पग्न सकिन्छ ।पोखराबाट एकदिने पैदल यात्राको लागि यो एक उपयक्त स्थल हो ।

यहां किन जाने भन्ने सर्न्दर्भमा एक पदयात्रीको जो उकाली ओराली गरेर रमाउनेहरुका लागि अनि हिमाललाई नजिकबाट नियाल्न चाहनेहरुका लागि त भन्नै पर्दैन ।यहांसम्म पुगेपछि उत्तरतिरको हिमाललाई नजिकबाट नियाल्नको लागि अनि फेवाताललाई फेदमा पारेर तीनतिरबाट पहाडले ढाकेको ताल अनि तालको माथि हरियो पहाड र त्यसभन्दा पनि माथि सेता हिमालहरु एकै पटक हर्ेनको लागि उपयुक्त स्थल हो ।पोखराको समथर ठांउबाट देखिने भन्दा विल्कुलै फरक कोणबाट हिमालहरु देखिने हुनाले यो ठांउ निकै उपयुक्त स्थान मान्न सकिन्छ ।

चाइनिज गुम्बादेखि माथि उक्लदै पुम्दीकोटसम्म पुगेर त्यहांबाट हिमाल सहितको फेवाताललाई हर्ेर्दै पश्चिमतिर लाग्न सकिन्छ जन क्रममा फरक खालका दष्यहरुलाई आंखाभरि समेट्नका साथै एक फोटोग्राफर र कविको लागि ग्रामिण नेपाली जीवनशैलीलाई आत्मसात गर्दै यात्राको आनन्द लिन सकिन्छ ।पोखराको सेरोफेरोमा एकदिने पदयात्रामा पुग्न सकिने थुप्रै ठांउहरु छन् ।विशेषगरी शहरी जीवनशैलीमा रमाइरहेकाहरुलाई एकदुइ दिन शान्त शैलीमा आफूलाई शारिरीक र मानसिक शान्तिका साथै स्वच्छ हावामा हिडेर व्यायाम गर्न चाहनेहरुका लागि उपयुक्त स्थानहरु थुप्रै छन् ।त्यसैले पोखरा आउंदा -विशेषगरी वषर्ात्को याम अघि र पछि ) शहरबजारतिर मात्र नरुमलिएर आफूलाई फरक ढंगबाट आनन्द लिन सकिन्छ । सात समुद्रदेखि यहां यस्तै दृष्यहरुको एक झलक देख्नका लागि पर्यटकहरु आउने गर्दछन् जो यस्ता दृष्यहरु देख्नकै लागि भुतुक्कै हुने गर्दछन् र कैयौं रिलहरु सिध्याउंछन् ।

जतिसुकै विकशीत भएपनि नेपालमा भएका यस्तै खाले ग्रामिण जीवनशैली र प्राकृतिक वातावरणमा रुमलिन पाउँदा त्यसले छुट्टै आनन्द दिने हुनाले नै त उनीहरु आइरहेका छन् जसबाट उनीहरुले थप नयां उर्जा र उत्प्रेरणा दिइरहेका छन् ।आखिर हाम्रा शहर बजारबासीहरु पनि त आखिर यान्त्रिक जीवन शैलीमा प्रवेश गरिसकेका छन् ।

कांडे , पञ्चासे र चन्द्रकोट

पोखरा उपत्यकालाई चार दिशाबाट ढाकेका डाडाहरु मध्ये पश्चिमतिरबाट ढाकेका डाडाहरुको नाम हो पंचासे पोखरा उपत्यकालाई ढाकेका डाडाहरु मध्ये सबैभन्दा ठूलो डाडा यही हो जसले पोखरालाई पश्चिमतिरबाट ढाकेको छ ।यसको उचाई ...........मीटर रहेको छ ।

पोखरा बाग्लु सडक अन्तरगत ......................बाट आधा घण्टामा नै पुगिने ठांउ हो कांडे । झट्ट सुन्दा कांडाको बोटहरु धेरै पाइने भएर राखिएको नाम जस्तो लागे पनि त्यहां त्यस्तो कांडाका बोटहरु छैनन् ।.यहां जानको लागि हेम्जालाई पार गरे पछि आउने वस्ती र खेतीपातीहरुको हरियाली अनि धम्पुसको पर्ूव पश्चिम फैलिएको चट्टानले वनेको डांडामा हर्ुर्केका धूपीका रुखहरुको हरियाली हर्ेर्दै हेम्जा कटिन्छ ।....................बाट पश्चिम लाग्ने क्रममा माछापुछ्रे्र हिमालको जलाधारबाट वगेर आएको सेती नदीको निलो पानीलाई केहीवेर नियाल्दै उत्तरतिर देखिने माछापुछ्रे ,अन्नपर्ूण्ालाई सबैभन्दा नजिकबाट नियाल्दै यात्रा अघि बढाउन सकिन्छ । यात्रा अघि बढ्ने क्रममा धम्पुस र नौडाडालाई छुट्टयाउने घट्टे खोलाको पुल तरेर नागबेली परेको बाटोमा गाडी अघि बढ्छ तब दिन खुलेको छ भने माछापुछ्रेको भिन्नै खालको दृष्यहरु देखिन थाल्छन् ।घुमाउरो बाटोमा पन्ध्र मिनेटजतिमा पुगिन्छ ..................मीटरमा अवस्थित नौडांडा ।पर्ूव पश्चिम फैलिएको नौडाडाको सानो बजार र वस्तीलाई नियाल्दै यहांबाट दक्षिण पर्ूवमा देखिने फेवा ताल ,उत्तरतिर देखिने हिमालहरु अनि डांडाकाडाको दृष्यावलोकन गर्न सकिन्छ । यहांबाट हिडेर अनि मोटरबाटो नै भएर पनि सरा कोट पुग्न सकिन्छ ।

यहांबाट अझै पश्चिमतिर दश पन्ध्र मिनेट गाडीमा पुगिन्छ ,कांडे ।कांडेको वास्तविक दृष्यावलोकन केन्द्र पुग्न कांडे वस विसौनीबाट दक्षिणटिट लाग्नु पर्दछ र पन्चासेको लेक पुग्ने बाटो पनि यही नै हो ।कांडेको बसविसौनीबाट हिडेर पंचासे लाग्ने क्रममा आधाघण्टाजतिमा पुग्न सकिने एउटा रमणीय ठांउ छ जहां पिकनिक मनाउन तथा दृष्यावलोकनको लागि अत्यन्तै उपयुक्त थलो रहेको छ । तिलक बम मल्लले गाएका मुटु छुने लुम्लेको हावाले .................... बोलको गीत शायद यही ठांउलाई संझिएर गाएका होलान् झै लाग्छ किनकी यहां ....................मीटरको उचाइमा अवस्थित भएको हुंदा जाडो याममा चिसो सिरेटो चल्ने गर्दछ भने गर्मी याममा पनि शितलता दिने हावा वहने गर्दछ ।लुम्ले कृषि केन्द्रलाई यहांबाट राम्ररी नियाल्न सकिन्छ र यहांबाट थोरै तल मात्र लुम्ले पर्दछ ।

पञ्चासेको डाडा पोखरा उपत्यकालाई ढाकेकोे पश्चिमपटिटको डांडा हो जहां पुग्नको लागि कांडेबाट हिडेपछि पहिला एक देखि डेड घण्टामा भदौरे देउराली पुगिन्छ । भदौरे देउराीसम्म पुग्नको लागि मोटर बाटो पनि छ जहां जीप चल्ने गर्दछ तर बाटो खराब भएको कारणले जीपको यात्रा अत्यन्तै कठोर हुने गर्दछ ।भदौरेलाई पञ्चासे जाने आधार शिविर मान्न सकिन्छ । भदैारे देउरालीबाट दुइघण्टा जतिको उकालो लागे पछि पञ्चासे लेकको डाडामा पुग्न सकिन्छ । पञ्चासे जाने क्रममा बाटोबाट उत्तरतिरका हिम श्रृंखलाहरुको भिन्नै खालका दृष्यहरुले नलोभ्याउने त कुरै भएन ।त्यस बाहेक यस डांडाबाट देखिन हिमालीे दृष्यहरुको बर्ण्र्ाागरेर साध्यै छैन ।
जंगल यात्राको आनन्द लिन अनि फागुन चैतको याममा लालीगुंराषको फूल लगायत अन्य थुप्रै जातका रुख बिरुवाहरु रहेका हुनाले अनि हरदम सिरीरीरी हावा चलिरहने हुनाले गर्मी याममा घुम्न निस्कदा धेरै फाइदाहरु ीलन सकिन्छ ।यहांसम्मको यात्रामा आफूलाई निकै साहसिक अनुभव गर्न सकिन्छ ।
यहांको यात्रा एकोहोरो र पट्यारलाग्दो पनि हुन सक्ने हुंदा साथीभाईहरुको समुह वनाएर जानु उपयुक्त हुन्छ ।

पंचासेलाई राम्ररी नियाल्ने हो भने एकै दिनमा नभ्याइने हुनाले दुइदिन छुट्याउनु उपयुक्त हुन्छ ।जसको लागि एकातिरबाट गएर अर्कोतिरबाट फर्किनु उचित हुन्छ ।डाडा उक्लिसकेर ओरालो झर्ने क्रममा पामेतिर झर्ने हो भने ठाठो ओरालो पर्ने हुनाले उक्लिएर दुखेको पिडुला अनि त्रि्राको मांसपेशी अनि लिग्यान्डस दुख्न सक्छ ।त्यसैले ठाडो ओरालो झर्नुको साटो संभव भएसम्म तेर्र्सो ओरालो झर्नु उचित हुन्छ ।

त्यस्तै फेवा तालको आडमा एउटा सानो डाडाको श्रृखला शुरु हुन्छ जुन पुम्दी भुम्दी हुंदै पश्चिम तर्फफैलिएको छ जुन पंंचासेको डाडामा गएर जोडिएको छ र पंचासे जान यहांबाट हिडेरै पनि सकिन्छ ।पंचासेबाट भदौरे देउराली र कांडे अनि नौडाडा हुंदै फेरि धम्पुसअनि सराडकोठतिर फैलिएको छ ।
त्यसैगरी पुम्दीभुम्दीको डाडाबाट दक्षिण मटि्टखानतिर फैलिएको छ ।मटि्टखान पर्ूवतिर कृस्ति नाच्ने चौर ..........।


धम्पुस

पोखरा वाग्लड सडक खण्ड अन्तरगत घट्टे खोलाबाट उत्तरतिर परै डाडालाई धम्पुस डाडा भनिने भएपनि पर्यटकिय महत्व राख्ने चाहि डाडाको उत्तर पटि्टको भाग हो जहां पुग्न उकालो लाग्ने धुम्पस फेदीबाट केही किमी माथि लाग्न पर्छ ।यहां जान हाल मोटर बाटो खनिएकोले मोटर तथा मोटरसाइकलबाट पनि जान सकिन्छ भने फेदीबाट र्सार्वजनिक जीपमा पनि जान सकिन्छ ।
यहां पन्ध्रवटा जति लजहरु छन् जहां सामान्य एक रात वर्साईको एक सयदेखि पांचसयसम्म पर्ने कोठाहरु पाइन्छन् । त्यस्तै खानाको पनि डेडसयदेखि तीनसयसम्ममा भने जस्तो खाना पाइन्छ ।

यो एक गुरुड वस्ती हो जन किन प्रसिद हुन गयो भने पोखरा शहरबाट सबभन्दा नजीकको गन्तब्य पनि भएकोले हो र यही मार्ग भएर घान्द्रुक अनि अन्नपर्ूण्ा हिमालको आधार शिविरसम्म जान सकिने हुनाले उक्त पदयात्रा मार्गको लागि पहिलो रात विताउन सकिने ठांउ हो । त्यस वाहेक पनि उत्तरतिर देखिने हिमालहरुको भव्य दृष्य त छदैछ ,त्यसमा पनि माछापुछ्रे हिमालको फेदैसम्म देखिने हुनाले पनि महत्वपर्ूण्ा छ । साथै यहांबाट विहानको सूर्योदय र सर्ूयास्तको दृष्य हर्ेनको लागि पनि यो ठांउ प्रसिद छ ।

१८०० मीटरको उचाईमा रहेको यो गुरुड वस्तीमा घरहरु प्राय पुराना र ढंुगाले वनेका र छाना पनि ढंुगाले नै छाएको हुनाले परम्परागत देखिएका घरहरु कंक्रिटका जंगल देखेर वाक्क भएका स्वदेशी तथा विदेशीहरुका आंखालाई सजिलै आकषिर्त गर्दछन् । चैत बैशाखको गर्मी याममा यहां शितल हुने हनाले पोखरा उपत्यकाका शहरी तथा अन्य शहरबाट घुम्न आउनेहरुका लागि निकै शितल गराउंछ ।

ग्ाुरांष ,उत्तीस आदि रुखहरुसंगै शान्त र सुरम्य वातावरणमा डांडाको टप्पोमा वसेर आनन्द लिन पाउनले एक रात र एकदिन वितेको थाहै हंदैन ।धम्पुुस जानको लागि यदि तपाई रोमान्चकता चाहन हुन्छ अनि जंगल यात्रा मन पर्छ भने तपाई हेम्जाको मिलन चोकबाट भित्र छिरेर केही भित्र गएपछि दुइबटा बाटाहरु आउंछन् जसमा तपाई माथिल्लो बाटो समात्न सक्नु हुन्छ । माथिल्लो बाटोबाट जाने क्रममा नै उत्तरतिर रहेका विभिन्न गुरुड गांउहरु तथा माथिवपटि्टको पहाड अनि त्यो भन्दा माथि हिमालका दृष्यहरुले देख्न सकिन्छ भने यो बाटो जांदा जंगलको बाटो भएको हुनाले बिबिध जातका चराचरुडी तथा जंगली जनावरहरुसंग पनि सात्क्षातकार हुन सक्छ । यदि तपाईलाई यो बाटो जान मन पर्छ र तपाई पदयात्रा गरेर पार गर्ने विचार गर्दै हुनहुन्छ भने विहान ७ ,८ वजेबाटै यात्राको थालनी गर्न वेश हुन्छ ताकि विस्तारै यात्रा गरेर वरपरको दृष्यावलोकन गर्दै तपाई डाडाको पश्चिमतिर लाग्न सक्नु हुन्छ । तल्ल्ाो बाटो भने घाचोक ,थाचोक लगायत ल्वाड घलेल गांउ -जसको फेदबाट आइरहेको मार्दी खोला निकै आकर्ष देखिन्छ )मा पुग्न सकिन्छ ।

पोखरा उपत्यका र सेरोफेरोका गांउहरु घुम्दै हुनुहुन्छ भने तपाई प्रति उक्त भेगका वासिन्दाहरुलाई कौतहल हुन सक्छ ।पधेरा वा धाराबाट पानी लिएर वा खेतवारीबाट फर्किरहेका हुन सक्छन् वा घांस काटिरहेका हुन सक्छन् ।त्यस्तो अवस्थामा तपाई यदि हिडिरहेन भएको छ वा घमिरहन भएको छ भने एकछिन रोकिनुस् । संभव भएसम्म ती दाजुभाई तथा दिदी वहिनी अनि वा आमा आदिसंग हालखबर अनि उक्त ठांउहरुको बारेमा जानकारी लिनुस् । सविधा ,पहंच अनि आधनिकताले नछोएका ठांउका मानिसहरु हृदयका धनी हुन्छन् । तपाईल्ााई आफनो थकानपर्ूण्ा व्यस्तताको वावजुद पनि समय दिन्छन् अनि सम्मान दर्शाएर करा गर्छन् । हृदयका धनी मानिसहरुसंग कुरा गर्दा तपाईले छट्टै आनन्द पाउन सक्नु हुन्छ ।त्यो आनन्दबाट तपाई विमुख नहुनुहोस् ।


सराडकोट








कसरी जाने -

तपाई सराडकोट -१६०० मीटर ) जांदा विध्यवासिनी मन्दिरको पश्चिमबाट ट्याक्सी तथा वसको सुविधा छ ।ट्याक्सीले एकजनाको पचास रुपैया लिन सक्छ र एकैछिनमा पु याइदिन्छ भने वसले त्यो भन्दा थोरै शुल्क अनि ढिलो पु याइदिन्छ । तपाई त्यहां गएर बस्ने योजना वनाउनु हुंदैछ भने बेलुकीपख चार पांच बजेतिर जानुस् । बिहानको सर्ूयाेदय अवलोकन अनि फेवा तालको दृष्य हर्ेनका साथै विहानै हिमाल हर्ेन पाउनु हुन्छ ।

जाडो यामका महिनामा तपाई यहां हुनुहुन्छ भने त फेवा तालमा लागेको कुहिरो तलपटि्ट देख्नु हुन्छ र तपाई आफूलाई बादल पारिको देशमा भएको अनुभव गर्न सक्नु हुन्छ ।

तपाईको लागि अर्को राम्रो विकल्प पनि छ ।लेक साइडको हल्लनचोकनिरबाट तपाई सराडकोटको लागि उक्लन सक्नु हुन्छ । यहांबाट उक्लनुको फाइदा तपाई आधाघण्टामा नै पाउन सक्नु हुन्छ जहांबाट तपाईले फेवा ताललाए पर्ूवदेखि पश्चिमसम्मको भव्य दृष्य एकैपटक नियाल्न सक्नु हुन्छ ।जसको लागि तपाइले बिहान ९ १० बजेको समयमा निस्कनु उपयुक्त हुन्छ ।

त्यहांबाट पन्ध्र मिनेटमा नै तपाई मेथलाड पुग्नु हुन्छ जहां एउटा विश्राम लिन सकिने घर छ -मेतलाड भ्यू पोइन्ट), त्यहां विश्राम गरेर तपाई उपत्यकाको दृष्यावलोकनको आनन्द लिन सक्नु हुन्छ ।यो ठांउको विशेषता के हो भने यहांबाट तपाईले आफनो टाउको पश्चिम घुमाउनु भयो भने फेवा तालको भव्य दृष्य देखिन्छ भने टाउको पर्ूवतिर घुमाउनु भयो भने पोखरा शहरको भव्य दृष्य देखिन्छ । यो विश्राम घरमा सहुलियत दरमा तपाईलाई रात वस्न सुविधा पनि छ ।

यहांबाट अरु दुइघण्टा आरामले हिडेर तपाई सराडकोट पुग्न सक्नु हुन्छ ।

नदीनाला र तालहरु

पोखरा र सिमसार क्षेत्र

पोखराको सान र गौरवको रुपमा यहां विभिन्न ताल र तलैया र नदीहरु रहेका छन् ।पोखरा आठ तालको शहर हो जस मध्ये लेखनाथ नगरपालिका भित्र मात्र साना र ठूला गरेर सातवटा तालहरु रहेका छन् । त्यसैले त लेखनाथ नगर पालिकाले आफनो नगरबासीहरुको सहयोगमा यस नगरपालिकालाई सात तालहरुको बगैचा शहर भनेर नामाकरण गरेको छ ।यहांको नगरपालिकाले सिमसार क्षेत्रको महत्व दर्शाउन अनि संरक्षण गर्नकै लागि यस नगरलाई सात तालहरुको शहर भनेको हुनु पर्दछ । यद्यपि ताल भनेर कहलिनको लागि ८ हेक्टर क्षेत्रफल अनि सरदर गहिराइ २ मीटर हुनु पर्छ भन्ने मान्यता रहेको छ ।यस अर्थमा वेगनास ,रुपा ,खास्टेहरु तालको परिभाषा भित्र पर्दछन् भने बांकि पोखरीमा । नगर पालिकाले अन्यलाई पनि तालकै नामभित्र पारेकोले तालकै परिभाषा अनुसार सिमाना कायम गराउने उद्धेश्य राखेको बुभ\mन सकिन्छ ।

काठमाडौको वीच भागबाट वागमती वगे पनि उक्त पानीलाइ प्रदुषणको कारणले उपयोग गर्न सकिने अवस्था छैन तर पोखरामा त्यस्तो पानीको हाहाकार छैन किनकी यहां साना लगायत ठूला नदीहरु वीचभाग भएर वग्ने गर्दछन् र अझै पनि ती नदीहरुमा कंचन पानी बग्ने गर्दछन् ।

सेती नदी

उपत्यकाको बीच भागबाट बग्ने सेती नदी र सेती नदीको पर्ूवपटिटबाट बग्ने विजयपुर दुवै समानान्तर भएर वगेको भएपनि दक्षिणमा भरतपोखरी र निर्मल पोखरीको डाडामुनि पुगेपछि पर्ूवतिर लागेको छ जसमा नै विजयपुर खोला मिसिएको छ ।
सभवत नेपालका प्राय सबैजसो नदीहरुमा निलो पानी वगेपनि यस नदीमा भने चुन मिश्रति सेतो पानी वग्ने कारणले यसलाई सेती नदी नामाकरण गरिएको हुनर्ुपर्छ ।यो नदीमा जहिले पनि सेतो पानी बग्ने कारणबाट यो नदीको नाम सेती राखिएको हो । यसको अझ अचम्मलाग्दो कुरा त के छ भने बषर्ातको समयमा जब अन्य नदीहरुमा हिलो माटोहरुको मिसावटका कारण धमिलो देखिइरहेको हुन्छ तर यस नदीमा धमिलो नभएर सेतै पानी दखिइरहेको हुन्छ ।

प्ाोखराको भूवनोट केही रहस्यले भरिएको हुनाले अर्थात भित्री बनानटमा चट्टानी भूभागहरुको वनावटले पोखरा उपत्यका एउटा रहस्यले भरिएको छ । यिनै रहस्यलाई थप वल पु याउने सेती नदीले सहायक भूमिका खेलेको छ ।सेती लगायत अन्य सहायक नदीहरु प्ाोखरा उपत्यकाको बीच भागबाट अत्यन्त सांधुरो चट्टानहरुको ककारोबाट वगिरहेका छन् जहां हर्ेदा ती खोलाहरुको कुनै अस्तित्व नै छैन । माथिबाट तल हर्ेर्ने हो भने चट्टानहरु छेेडेर निकै तलबाट बगेको हुनाले देख्न नसके पनि सुसाएको भने सुन्न सकिन्छ ।सेती नदी हेम्जाथिर देख्न सकिन्छ तर शहरबजारतिर प्रवेश गेरपछि भने चट्टानको ककारो भित्रबाट प्रवेश गर्छ र एकै पटक ढुङ्गेसाघुंको मेला लाग्ने ठांउबाट बाहिर निस्किएर ठूलो रुप लिएर बग्छ ।हामीलाइ पत्याउनै गाह्रो पर्छ कि त्यती सांधुरो ककारोलाई छाडेर वगेको नदी यती ठूलो रुप लिन सक्छ भनेर ।

हिमालबाट उत्पन्न भएर दक्षिणतिर वगेको यो नदी पोखराको मध्य भाग भएर वगेको छ । यस नदीलाई सरकारले सिंचाई गर्ने प्रयोजनका लागि बाहेक अन्य प्रयोजनको लागि उपयोग गर्न सकेको छैन ।अन्य ससाना नदीनालाहरु विभिन्न ठांउहरुबाट मिसिएका छन् ।उत्तरतिरबाट आएर ढुङ्गेसाघुबाट थोरै दक्षिण पुगेपछि पर्ूवतिर लाग्छ र त्यहीनिर पश्चिमतिरबाट आएको अर्को नदी यहां मिसिनुका साथै यस उपत्यका छाडेपछि थप अन्य नदीहरुसंग मिसिन्छ र नारायणी नदीमा मिसिएर बृहद स्वरुप लिएर अविरल बगिरहन्छ ।

पोखराको समथर भूभागको माटो ग्रेगर र बलौटे माटोले वनेको छ भने पहाडी भूभागको बनावट रातो माटो र नरम खाले चट्टानको समिश्रणले वनेको छ ।यो रातो माटो पनि बलौटे अन्तरगत नै पर्न जान्छ यसको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी भनेको नै के हो भने यदि यस्ता ठांउहरुमा रुखहरु नभएको खण्डमा वषर्ात्को मौसममा पानी भित्र सोसेर लिन्छ र माटोभित्रको चट्टानलाई समेत ससाना टुक्राहरुमा चोइर्टाई दिन्छ । यी पहाडभित्रका चट्टानहरुले पहाडलाई खासै भर दिएका छैनन् ।अधिकांश ठांउहरुमा जहां रुख बिरुवाहरु लगाइएका छन् ,त्यहां रुख बिरुवा र झाडीहरुको आड पाएर पहाड स्थिर भएका छन् भने जहां कुनै बिरुवाहरु छैनन् र ससाना बिरुवाहरु मात्र छन् ,यसले माटोलाई भित्रैदेखि समात्न सक्दैनन् र आफनै भार थाम्न नसकेर भूक्षय र पहिरो भएर तल बग्ने गर्दछ । बषर्ातको समयमा पोखरा उपत्यकालाई ढाकेका डाडाहरुमा यस्ता थुप्रै पहिरोहरु गएको दृष्यहरु देख्न सकिन्छ ।यसबाट हामीले के अनुमान लगाउन सक्छौं भने प्रकृतिले पोखरालाई धेरै कुरा दिएर पनि यस कुरामा भने ठगेको छ । शायद प्रकृतिले सबै चीज एउटै ठांउलाई दिन नचाहेको होला ।

सेती नदी किनारतिरको माटोमा घांसहरु उम्रिएका देखिएपनि त्यहां कुनै किसिमको अन्नवाली लगाउन नसकिएकै कारणले होला, प्राय भूभागहरु घांसे मैदान मात्र देखिन्छन् ।त्यहांभन्दा दक्षिणपटि्टको गांउ भरतपोखरी छ , जुन दक्षिणपटि्टको घनाजंगलको तल पटि्ट वसेको भएपनि त्यती मलिलो देखिदैंन ।सेती नदी अनि त्यसको किनारमा पु याएको क्षतिलाई परपरसम्म हर्ेनको लागि लेखनाथ नगरपालिकाको गगनगौंडाको पावरहाउस भन्ने ठांउसम्म पुग्न र हर्ेन सकिन्छ ।


विजयपुर खोला

पोखरा उपत्यकालाई प्रकृतिले नै दुइ भागमा विभाजन गरेको छ जसलाई साथ दिएको छ विजयपुर खोलाले । विजयपुर खोलामा वनेको पुललाई छाडेर खोलाको तिरैतिर दक्षिण तर्फलाग्ने हो भने रहस्यले भरिएको भूवनोट देख्न सकिन्छ ।जहाँ विजयपुर खोलाको किनारमा भएको माटो अत्यन्तै संवेदनशील भएको कारणले आफनो किनारलाई भासेर लगेर गहिरो खोंच वनाएर बगेको छ ।यसरी खोंच वनाएको भाग निकै रहस्यमय देखिन्छ ।फोटो।

यही खोला थोरै तल गएपछि सेती नदीमा मिसिएर आफनो अस्तित्व विलिन गराउंदछ ।माथिको किनारबाट तलै गएर यस खोलालाई नियाल्ने हो भने यो ठांउ आफैमा एउटा राम्रो ठांउ लाग्छ ।यहां पिकनिक तथा पाल टांगेर रात विताउनको लागि उपयुक्त स्थान पनि हो ।विजयपुर खोलाले बनाएको यस रहस्यमय भूआकृति हर्ेनको लागि बुढी बजारबाट दक्षिणपटि्ट लाग्ने एउटा बाटोबाट आउन सकिन्छ ।

यस ठांउ एक भर्ूगर्भ अनि भूगोलका विद्यार्थीहरुका लागि पनि राम्रो प्रयोगशाला हो ।पोखराको भर्ूगर्भ अबको पचास वर्षा भासिने अनुमान भर्ूगर्भविद्हरुले गरेका छन् ।तर जमीन भासिदै गएपनि यदि संरक्षणका कार्य योजनाहरुलाई लगातार लगाउंदै जाने हो भने उक्त समस्यालाई समाधानतिर लैजान सकिन्छ ।

यी बाहेक पनि यहां अन्य ससाना खोलाहरु छन् जुन् वषर्ातको वेलामा मात्र बढी सकृय हुने गर्दछन् ।

र्
हर्पन




ताल तलैयाहरु

फेवा अनि हर्पन खोला
र्
हर्पन खोलाको पानीले योे निर्माण भएको यो ताल ४.४ वर्ग किलो मिटर रहेको छ भने गहिर्राई १९ मीटर रहेको छ जसमा वषर्ातको वेलामा विभिन्न ठांउहरुबाट निस्कने वर्षो भेलले मिसिन्छ ।
पोखरा शहरको पश्चिमपटिुट रहेको फेवा ताल र फेवा ताललाई ड्याम र्साईडदेखि पामेसम्म नियाल्नको लागि अत्यन्त उपयुक्त स्थान हो पामे ।नेपाल नदीहरुको लागि धनी भएपनि तालहरुको लागि भने त्यती धनी छैन ।तर पोखरालाई भने वास्तवमा नै प्रकृतिले कृपा गरेको छ कि यहाँ नदी नालाहरुका साथै ताल तलैयाहरुले पनि सुसज्जित वनाएका छन् ।त्यस माथि फेवा ताल त नेपालकै दोसो ठूलो ताल हो ।यस ताललाई विदेशका तालहरुसंग तुलना गयौं भने त अत्यन्तै सानो छ तर पनि ताललाई आंखाभरि समेटेर आनन्द लिनको लागि फेवा तालको उत्तरपटिट सराडकोटको डांडाको फेदबाट बनेको पिच बाटोमा केही पर पुगेर ताललाई नजिकबाट नियाल्दै प्रकृतिको अनुपम र्सजनालाई आंखाभरि समेट्न सकिन्छ । तालको वरपर सानादेखि ठूलासम्म रेष्टुराहरु खुलेका छन् जहां आफनो बजेट अनुसारका रेष्टुराहरुमा गएर तालको अवलोकन गर्दै विविध स्वदेशी तथा विदेशी परिकारहरुसंग रमाउन सकिन्छ ।

फेवा तालको दक्षिणी कुनामा अत्यन्त सानो टापुजस्तो उठेको थोरै जमीनमा एक मन्दिर रहेको छ जसलाई ताल बाराहीको रुपमा हामीहरु पुज्ने गर्दर्र्छौ जहा जान डुंगा चढेर मात्र संभव छ ।फेवा तालको किनारबाट डुंगा खियाउदै पन्ध्र मिनेटमा पुग्न सकिने यो मन्दिरमा डुुंगा चढ्नुको आनन्द लिंदै मन्दिरसम्म पुग्दा निकै आनन्दको महसूस गर्न सकिन्छ ।मन्दिरमा पुगेर ताल बाराहि माताको दर्शन गरेर उक्त टापुबाट वरिपरिबाट फेवा तालले ढाकेको दृष्य हर्ेदाको आनन्द छुट्टै छ ।यदि तपाई भाग्यमानी हुनुहुन्छ भने फेवा तालमा माछापुछ्रेको छाया परेको दृष्य पनि देख्न सक्नु हुन्छ ।यो दृष्य विशेषगरी विहान देखिन्छ --) ।


पातले छांगो

आफूलाई पदयात्रा मार्गमा एक दर्ुइदिन हिडेर रमाउन मन पर्छ भने यही बाटो भएर पन्चासेको डाडा उक्लन सकिन्छ ।जुन डांडा यहीबाट देख्न सकिन्छ र हिडेर तीन चार घण्टामा पग्न सकिन्छ ।पातले छांगो भएर फेवाको पानी बाहिर जान्छ ।



लेखनाथ नगरपालिका र सात तालहरुको शहर
र्
पर्यटकीय दृष्टिकोणले यो उपत्यका पूरै एक ढिका भएर बसेको भएपनि प्राय पर्यटकहरु प्ाोखरा आउंछन् र अलिअलि घुम्छन् र जान्छन् ।तर वास्तवमा पोखराकै अर्को भाग लेखनाथ नगरपालिका र वरपरका गांउहरु पनि सौर्न्दर्यले भरिएकी खानी हो । प्रदुषित फेवा तालको फोहोर हर्ेन बरु आउन सक्छन् तर सङ्गलो वेगनाशलाई हर्ेन कमै मात्र स्वदेशीहरु आउने गरेका छन् ।

खास्टे ताल र गुदे

लेखनाथ नगरपालिकाको अर्र्घो चोकबाट दर्ुइ किमी जति उत्तर लागेपछि पुग्न सकिने यी तालहरु एक ससाना तालहरु हुन जसलाई तलैया भन्न सकिन्छ । १३.५७ हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेर पर्ूव पश्चिम भएर फैलिएको खास्टे अनि यसै तालको पश्चिममा एउटा सानो डांडा पछाडि यो भन्दा पनि ४.९८ हेक्टर क्षेत्रफलको गुदे -तलैयाको नाम ) रहेको छ । यस तालमा राखी डाडाको दक्षिणटि्ट फेदमा रहेको छ ।

खास्टे तालका वरपर वस्नेहरुका अनुसार यसको आकार पहिले ठूलो थियो र हाल निकै सानो भैसकेर पनि चारैतिरबाट सांघुरिदै आइरहेको छ ।चारैतिरबाट धान खेतले ढाकेको हुनाले खेत धनीहरुले आफनो खेतको सिमाना बढाउंदै जाने कारणले तालको आकार सानो हुंदै गइरहेको छ ।यस क्षेत्र पानीको लागि अत्यन्त सम्बृद्घ छ र राखी डांडाको जलाधारबाट आएको पानीले नै यस तालको निर्माण भएको छ ।बांकी भएको तालको सिमाना पनि अत्रि्रमण बाहेक दिनानुदिन पुरिदैं गइरहेको छ ।अहिले तालमा विभिन्न प्रकारका घांसहरु र सेतो कमलको फूलले ढाकिएको अवस्थामा छ ।तालमा एउटा सानो बांध वनाइएको छ जसबाट वषर्ात्मा बढी भएको पानी बगेर सानो खोला भएर दक्षिणपटि्ट बगेर जान्छ ।पानी भने वरिपरिबाट प्रदुषित नगरिएको हुनाले एकदमै कंचन छ । हाल यस तालमा माछा मार्ने गरि नगरपालिकाले ठेकेदारलाई दिएको छ । नगरपालिकाले यसरी ठेक्कामा दिंदा पैसा कमाउने ध्येयले मात्र नदिई यस तालको पर्यावरण र वरपरको क्षेत्रमा के कस्तो असर पर्छ भनेर विस्तृत वातावरणीय अध्ययन गरेर त्यहांको पर्यावरणलाई असर नपर्ने गरी माछा मार्न दिएको छ भने राम्रै हुन्छ नत्रभने त्यसको नकारात्मक असरहरु भोलिका दिनहरुमा देखिन थाल्ने छन् ।ग्ाडुवा खोला भएर खास्टे तालको पानी बाहिर जान्छ ।


न्यूरेनी

२ं .८३ क्षेत्रफल ओगटेको यस ताल सबैभन्दा सानो ताल हो जसले लगभग धापिलो जमीनको रुप लिइसकेको छ ।


मैदी ताल

बेगनाश ताल पुग्नु केही वर मोहरीया टोलबाट थोरै उत्तरतिर लागेपछि १.१७ हेक्टर क्षेत्रफलको मैदी ताल देख्न सकिन्छ ।तीन तिरबाट चिलाउने र कटसको जंगलले बरीपरीबाट ढाकेको छ भने पश्चिमपटि्टबाट भने धान खेत रहेको छ ।यो तालको सिमाना निकै ठूलो देखिएपनि तालबाट पानी वर्षौपिच्छे सोहोरिंदै गइरहेको छ र ताल अब धापमा परिवर्तन हंदै गरेको देख्न सकिन्छ ।उक्त तालको महत्वको बारेमा स्थानिय व्यक्तिहरुदेखि नगरपालिका र सरकारका निकायहरु समेतले वेवास्ता गरेको देखिन्छ ।यद्यपि लेखनाथको गौरवको रुपमा सात तालहरुको शहर भनेर भनिएको छ तर उक्त भनाई केही वर्षो लागि मात्र हने हो कि जस्तो लाग्छ । मैदी तालको आफनो सिमाना विस्तारै पुरिदै आइरहेको देख्न सकिन्छ ।

तालको आफनो सिमाना पुरिंंदै जानु र तालको सिमानासँग जोडिएका खेत धनीहरुले ताललाई नै मिचेर आफनो खेतको सिमाना बढाउंदै लाने गरेको देखिन्छ । त्यसबाहेक पनि तालको बीचबीचमा खेत वनेको देखिन्छ छ जहाँ धान बाली लगाइएको देख्न सकिन्छ । यसबाट के अर्थ लगाउन सकिन्छ भने स्थानिय कृषकहरुले त्ाालको वृहद रुपलाई मन पराएका छैनन् । कदम खोलाको पानी यसको मुहान हो भने देउराली खोला भएर यहांको पानी बाहिरिन्छ ।


वेगनास

सात तालहरुको शहर भनेर चिनिने यस नगरपालिकाको सातवटा तालहरु मध्ये वेगनाश ताल सबैभन्दा ठूलो र आकर्ष ताल हो । ३७३ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको यो वेगनाशपछिको दोस्रो अनि प्रदुषणरहित भएपनि प्रचार प्रसारमा आउन नसकेकोले नै होला, यो तालमा घुम्ने मानिसहरुको संख्या कम छ ।वेगनाश तालमा २०४५ सालमा सिंचाईको लागि बांध बाधेपछि तालको क्षेत्रफल र गहिर्राई बढेपछि रौनकता र महत्व बढेर गयो । स्याडखुदी खोलाबाट आएको मुहानबाट आएको पानी र वषर्ात्को पानीजम्मा भएर यो तालको निर्माण भएको छ ।

वेगनाश तालको सौर्न्दर्यलाई जताबाट नियाले पनि सुन्दर देखिन्छ ।तालको पश्चिमपटि्ट बाधेको बांधबाट यसलाई नियाल्दा यसको भव्यता र सुन्दरतालाई नियाल्न सकिन्छ ।यसको दक्षिणपटि्टको भागमा ससाना थुम्काहरुले घेरेको छ जसलाई कटुस र चिलाउनेको सम्बृद्घ जंगलले ढाकिएको छ भने पर्ूव र उत्तरको भागमा रहेको तालको किनारदेखि नै बस्ती र खेतीपाती देखिन्छ । कान्लाकान्ला परेको खेतमा देखिने धानवालीको हरियाली अनि वस्ती र ताललाई एकै पटक देख्दा निकै आनन्द दिने खालको छ । तालको सुन्दरतालाई अझ नजीकबाट नियाल्नको लागि तालचोकबाट सुन्दरीडांडामा गाडीबाट जान सकिन्छ जहां हिडेर पनि एक डेड घण्टामा पुग्न सकिन्छ जुन क्रममा वरपरको जंगल र बाटोबाट पश्चिमपटि्ट देखिने हरियो फांट निकै आकर्ष देखिन्छ ।सुन्दरी डांडाबाट देखिने वेगनास र रुपातालको दृष्यले मन नलोभ्ायाई रहन सक्दैन । जब वषर्ातको समय सकिएर दिनहरु खुल्न थाल्छन् तब उत्तरतिर देखिने चम्किला हिमालहरुका श्रृंखलाहरुको दृष्यले आफू यस ठांउमा आउन पाएकोमा निकै भाग्यामानी संझन पुगिन्छ । खुदी खोला भएर यहांको पानी बाहिरिन्छ ।


रुपा

बेगनास तालकै दक्षिणपटिृट पर्ूवपश्चिम फैलिएको डाडाहरुको बीचमा साधुरिएर रहेको ताल हो रुपा । ११५ हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको रुपाताललाई दोभान खोलाको पानीले सिंचित गरेको छ भने ताल खोला भएर यहांको पानी बाहिरिन्छ ।यो तालको दृष्यावलोकन गर्न पचभैयाको डाडाबाट सकिन्छ ।


दिपाङ

यो ताल कालिका डाडाको दक्षिणपटिट फेदमा रहेको यो तालले ८.९८ हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको छ ।लेखनाथ नगरपालिकाको दोस्रो र पोखरा उपत्यकाको तेस्रो ठूलो ताल हो ।यद्यपि यसको क्षेत्रफल काठमाडौंमा रहेको टौदहको भन्दा सानो रहेको छ ।यस तालले पनि दक्षिण र उत्तरपटिटबाट मानवीय अतिकं्रमणको सिकार भएर सांधरिदै गएको सहजै देख्न सकिन्छ ।वगुवा र अशुरानी खोला नामका ससाना खोलाहरु र्म्ार्फत यहां पानी भित्रिन्छ । देउराली खोला मार्फ यहांको पानी बाहिरिने गर्दछ ।


कसरी जाने -

यहां जान सिसुवा बजारबाट जाने दुइवटा बाटाहरु छन् ।एउटा बाटो डाडातर्फ उकालो भएर जान्छ भने अर्को धान खेतको फांट भएर जान्छ ।यी दुवैतिरबाट ताल आकर्ष देखिन्छ ।ताललाई माथिपटि्टबाट नियाल्न निकै रमाइलो हुन्छ जहां हरियो धान खेतको संगै ताललाई माथिबाट अjmलोकन गर्न सकिन्छ ।त्यस्तै तल फांटबाट जाने हो भने तालको डिल नजिकबाट नियालेर आनन्द लिन सकिन्छ ।यहां कुनै किसिमको होहल्ला र कोलाहल छैन ।त्यसैले शहर बजारको कोलाहल र होहल्लाबाट शान्त ठांउको खोजि गर्ने र प्रकृतिको बारेमा अध्ययन र अनुसन्धान गर्नको लागि यो ठांउ मंसिर लागेपछि फागुनसम्मको समय उपयुक्त हुन्छ ।यहां नजिक कुनै बस्ती र घरहरु नभएकोले पनि यो ठांउ शान्त छ ।

यस तालमा पनि खास्टे तालको झै कमलका फूलहरु छन् जन असारदेखि भदौ महिनासम्म फूल्ने गर्दछ ।जाडो याम लागेपछि पानीमा जिवनयापन गर्ने विविध प्रकारका चराहरु -जलचर ) ले आफना बथानमा यहांका विभिन्न तालहरुमा यताउता उडिरहेको र आहार खोजिरहेका मंसिर महिनादेखि फागुन महिनासम्म देख्न सकिन्छ ।यहां कुनै सिकार खेल्न नपाइने हुनाले चराहरुको संरक्षण भएपनि माछा मार्न दिइएको ठेक्काले भने तालको संरक्षणलाईभन्दा विनाशतिर डोहो याइरहेको जस्तो देखिन्छ ।त्यसैले यसरी दिदा संरक्षणलाई पहिलो प्राथमिता दिएर वातावरणमा कस्तो असर पर्नेछ भनेर विस्तृत अध्ययन गरेर मात्र उपयोग गर्न दिन उपयक्त हुनेछ ।

दिपाङ तालकै दक्षिणपटि्ट मैदी ताल रहेको छ र यो ताल पनि चारैतिरबाट धानखेतवालाहरुले चारैतिरबाट अत्रि्रमण गर्दै आएको देख्न सकिन्छ ।अहिले त्यसैले यो एक अत्यन्त सानो र साधरिएको अवस्थाको अस्तित्व लिएर बांचिरहेको छ ।

जातजाति र जनजीवन

पोखरामा दमाई , कामी, गुरु ,मगर ,नेवार लगायत बाहुन ,क्षेत्री ,थकाली ,तामा , तिब्बती अनि अन्य जातजातिहरुको बसोबास भएकोले बहुजातिय अनि बहुभाषिक शहर हो । पोखरा एक वयस्क अवस्थामा प्रवेश गरेको शहर हो । अर्थात् यहाका लगभग ९५ प्रतिशत वस्तीहरु नयां वनेका हन् ।शहरीकरणको क्रममा भौतिक पर्ूवाधारहरुको निर्माणसंगै यहांवरपरका भेगहरुबाट विभिन्न जातजातिहरु आएर वस्ने क्रम शुरु भयो । यस क्रममा यहां वरपरका रैथाने जातिहरु गरुड , मगर अनि हिमाली भेगका वासिन्दाहरु विस्तारै यहां वर्साई र्सन थाले ।

गरुड ,मगर ,नेवार अनि बाहुन , क्षेत्री लगायतका जातजातिहरुको मिश्रति वसोवास रहेको छ । गरुड मगरहरु प्रायजसो विदेशी सेनामा छन् भने नेवारहरु व्यापारमा र अन्य पेशामा छन् । विदेशको कमाई राम्रो हुने हुनाले अरुहरुको दाजोमा उनीहरुको रहनसहनमा व्यापक फरक भएको देख्न सकिन्छ ।यति भैकन पनि एक अर्कावीच आदर सम्मान र मैत्री भावमा मिलेर वसेका छन् । विकासको क्रम विस्तारै विस्तारै उपत्यकाको कुना काप्चाहरुमा पुग्दै छ ।शहरी क्षेत्रमा पनि गामीण क्षेत्रबाट मानिसहरु आउने क्रम विस्तारै बढिरहेको छ ।वस्तीहरुको विस्तार बढ्दै छ ।मुख्य शहरी क्षेत्र बाहेकका ठांउहरु सम्पर्ूण्ा भौतिक सुविधाहरु पुगेका भएपनि ग्रामिण परिवेश कायम नै छ ।

वर्षरिमा यहां विभिन्न जातजातिहरुको विविध प्रकारका चार्डपर्व र रितीरिवाजहरु छन् ।कुनै पनि जातजातिहरुको आफनो संस्कृति भनेको फूलको सुगन्ध जस्तै हो ।जुन फूलको जस्तो सुगन्ध छ ,त्यही सुगन्धदारा उक्त फूलको पहिचान हुन्छ ।त्यस्तै जुन जातिको जस्तो प्रकारको सस्कार र रिती रिवाज छ ,भेषभूष र पोशाक अनि भाषा छ ,त्यही नै उक्त जातिको पहिचान हो ।

पोखरामा विभिन्न जातजातिहरु ऋनि उनीहरुको चार्डपर्व मनाउने चलनले पोखरालाई सांस्कृतिक रुपमा जिवन्त राखेको छ ।
तल विभिन्न जातजातीले मनाउने आआफनो चार्डपर्वहरु दिइएका छन् ।

गुरुड

टोंटे


मगर


तामाड

लोसार


थकाली



तिब्बती

पोखरामा तिब्वती मुलका मानिसहरु पनि उल्लेख्य मात्रामा रहेका छन् ।तिब्बतीहरु यहां कसरी आइपुगे होलान् भन्ने लाग्न सक्छ ।दलाई लामा तिब्बतबाट भागेर आउने क्रममा नै भागेर धेरै तिब्बती शरणार्थीहरु नेपालमा पनि आएका थिए जसमध्ये केही काठमाडौंमा रहे भने केही पोखरा अनि कोही देशका अन्य भागमा ।
हाल उनीहरुको आफनो परम्परागत गलैचा बुन्नेदेखि लिएर हस्तकलाका सामानहरु व्नाउने काममा लागेका छन् र पोखराको चिनोको रुपमा आफनो हस्तकलालाई चिनाएका छन् ।
पातले छांगोको अवलोकन गरेर जब तपाई बाहिर आउनु हुन्छ ,तब त्यहा तपाईले महिलाहरुको लागि उपयुक्त हुने खालको गरगहना लगायत अन्य हस्तकलाका सामानहरु रहेका विभिन्न पसलहरु देख्नुहुन्छ ।यहां तपाईले आफनो श्रीमती वा दिदी बहिनीको लागि उपयुक्त हुने चिनो स्वरुप कुनै गहना खरीद गर्न सक्नु हुन्छ ।यी गहना किन्दा तपाईले प्रशस्त मोलमोलाई गर्न सक्नु हुन्छ ।कतै तपाईले मनपर्ने गहना भेट्नु हुन्छ कि - एक पटक याद गर्नुस् ।


मुसलमान

साहित्य, कला अनि संगीत

पोखरा उपत्यकालाई दुइ भागमा विभाजित गर्ने काम विजयपुर खोलाका पर्ूवपटिटको भागलाई कवि शिरोमणि पौडेलको नामलाई स्मरण गरेर नगरपालिका राखिएको छ ।वास्तवमा नेपालको पश्चिमाञ्चल साहित्यको उद्गम स्थल नै मानिदिदा फरक पर्दैन ।त्यो यस अर्थमा कि सदियौदेखिको नेपाली साहित्यको शुरुवात यस क्षेत्रबाट भएको हो र अहिले पनि देशका नाम चलेका थप्रै साहित्यकारहरु यहां सकृय छन् ।


प्ाोखरा अनि साहित्यिक पर्यटन

फूलले मौरीलाई आफूतिर आकषिर्त गरे जस्तै जहां प्राकृतिक सौर्न्दर्य छ ,त्यहां प्रकृतिले नै कला र साहित्यका अनुरागीहरुलाई आफूतिर आकषिर्त गर्छ ।आफनो रुपको सौर्न्दर्यलाई रसास्वादन गर्न अनि अरुलाई पनि त्यसको स्वाद चखाउन ,।वास्तवमा प्राकृतिक सौर्न्दर्यको वास्तविक रुपमा रसस्वादन आफू पनि गर्ने अनि अरुलाई पनि गराउने काम यिनै कलाकार,साहित्यकारहरुले नै वास्तविक रुपमा गराउंदछ मौरीको हामीलाई मह चखाए जस्तै । पोखरा सौर्न्दर्यको महले भरिएको र मह चखाउन हरदम तयार रहेको झै लाग्छ ।

पोखरामा विविधताले भरिएका साहित्यकारहरुको जन्मस्थान हो जहांं हरेक पुस्ताका साहित्यकारहरु हुनुहुन्छ । पोखराले यहीका लागि मात्र होइन ,देशका अन्य भागका साथै विदेशका मौरीहरुलाई समेत सौर्न्दर्यको मह चखाउन हरदम तयार भएर वसेको छ । पोखराले देशलाई अन्य क्षेत्रमा योगदान दिएजस्तै साहित्यका फूलहरु पनि अनेक दिइसकेको छ र देशका अन्य भागका साहित्यकारहरु अनि यसका अनुरागीहरुलाई पनि सदा निम्तो दिइरहेको छ ।

समान रुचि र कर्म भएका एक व्यक्तिलाई अर्को व्यक्तिको काममा रुचि र चासो हुनु स्वभाविक नै हो ।त्यसमाथि सौर्न्दर्यको खानीमा ।यस उपत्यका बाहिरका साहित्यकारहरुको सामिप्यतालाई यहांका साहित्य र्सजकहरु उत्साहका साथ स्वागत गर्न लालायित हुनुहुन्छ ।
प्ाोखरेली साहित्य र्सजकहरु पोखरा बाहिरका र वाहिरका हरुलाई यहां भित्रको साहित्य सम्बन्धि अभिरुचि हुनु स्वभाविक हो किनकी समान रुचि र पेशा भएका व्यक्तित्वहरुलाई एक अर्काको काम गराइप्रति रुचि हुन्छ नै ।साहित्य भन्ने कुरा साहित्य सिर्जना गर्नेलाई मात्र नभएर साहित्यको गुलियो रसास्वादन गर्नेलाई पनि त हुन्छ अर्थात साहित्यकारहरुले लेखेका महरुपि लेख अनि रचना पढ्न रुचि हुन्छ ।

पोखरा अनि यसको वरपरका स्थानहरुले सौर्न्दर्य पर्यटन जस्तै साहित्यिक पर्यटनको पनि उत्तिकै संभावना बोकेको छ ।कवि , कथाकार,गीत अनि गजलकार अनि चित्रकार र फोटोग्राफरहरुका लागि समेत उपयुक्त माहौल सिर्जना गरेको छ ।

अक्षर यात्रा

यहां थुप्रै साहित्यकारहरु अनि साहित्यिक समूहहरु रहेका छन् जसले उनीहरुलाई नियमित जमघट अनि छलफल गर्ने र साहित्यिक अभियानको यात्रामा पनि वेलावेलामा निस्कने गर्दछन् जसलाई उनीहरुले अक्षर यात्रा नाम दिएका छन् ।यसले गर्दा समान रुचि हुने व्यक्तिहरुका लागि एक किसिमको साहित्यिक माहौल हरदम तयार भइनै रहेको हुन्छ । यसरी समूहमा आवदताले एक अर्कालाई बुझन र आफनो कामबाट खारिने राम्रो मौका मिल्ने गर्दछ ।

यिनै यात्रा मध्ये एक हो अक्षर यात्रा अनि अर्को हो संरक्षण कविता यात्रा जसमा साहित्यिक समूहहरु स्थनिय लगायत देशका विभिन्न भागहरुको यात्रा गरेर साहित्य सिर्जना गर्ने गर्दछन् ।कुनै काममा जति खारिन सक्यो ,उती नै सिर्जना उत्कृष्ट र मीठासले भरिएको हुन्छ । त्यसैले पनि पोखरेली साहित्य खारिएको छ अनि मीठासले भरिएको छ ।

अक्षरयात्रा बारेमा विस्तृत लेख

साहित्यिक तर्ीथयात्रा

कवि शिरोमणी लेखनाथ पौडेलको घर यस नगर पालिकाको अर्धो भन्ने ठांउबाट जहा वहाको सालिक पनि राखिएको छ) बाट उत्तरतिर हिडेर करिब एक घण्टामा पग्न सकिन्छ जसलाई अर्चले भनिन्छ जहां लेखनाथ बाजेको परालको झोपडी घर बेवारिसे अवस्थामा देख्न सकिन्छ ।

विकशित देशहरुमा आफना साहित्यकारहरुलाई देशको गहनाको रुपमा लिइन्छ र साहित्यकार जन्मिएको गांउ अनि घरलाई र्सबसाधारणदेखि साहित्यकारहरुले सम्म साहित्यिक तर्ीथस्थल मानेर पर्यटकिय क्षेत्र जस्तो वनाउने गरिएको हन्छ भन्ने सन्ने गरिन्छ तर यहांको अवस्था विल्कलै फरक छ जहां साहित्यकाका नाममा थप्रै संघ र सस्थाहरु ख्ालेका छन् तर .................. ।


साहित्यिक स्रष्टाहरुको नाम....................

कवि शिरोमणि लेखनाथ पौड्याल


प्रकट पगेनी - साहित्यकार )

प्रणय सम्बन्धी कविता र गीत रच्ने कविको रुपमा आफनो परिचय वनाएका कवि हुन् प्रकट पगेनी ।


सरुभक्त

उदास कविको परिचय वनेका कवि सरुभक्त उदासिनता भित्र रहेका गहनता उहाका साहित्यमा पाइन्छन् ।वहांका साहित्यिक कृतिहरुका नाम पनि सटिक छन् ।जस्तै पागल वस्ती , तरुनी खेती आदि ।...............


स्व. अलि मियां


पोखराका साहित्यकारहरु देशभरका साहित्यकार तथा साहित्यानुरागीहरुलाई स्वागत गर्नु हुन्छ ।देशको एक भागको साहित्य र अर्को भागसंग अन्तरकृया गर्न र आफनो साहित्यिक रचनालाई तिखार्न साहित्यिक भ्रमणले ठूलो मदत गर्दछ ।
प्ाोखरा अनि संगीत पोखराको राष्टि्य स्तरका धेरै गायक गायिका र संगीतकारहरु अनि गीतकारहरु जन्माएको छ ,जस मध्ये गायक स्वर्गीय श्री झलकमान गर्न्धर्वको नाम अग्रपंतिमा आउंछ जसको गीत बाबैले सोध्लान नि .........अझै पनि हाम्रो समाजमा लोकप्रिय रहेको छ ।नेपाली लोक संगीतका सम्वाहक उनले सारंगी मार्फत नेपाली लोक संगीतलाई फिंजाउने काम गरे ।पोखरा उनीहरुको पुख्र्यौली थलो पनि हो । लोक पप गायन पोखराकै मौलिकता हो । आधुनिक गायनमा पनि पोखराले धेरै नै प्रतिभाहरु जन्माइसकेको छ ।यद्यपि कतिपय प्रतिभाहरु वि देश पलायन भैसकेका छन् । केही थोरैमात्र स्वदेशमा रहेका प्रतिभाहरु मध्ये हुन् अमृत गुरुड


लोक गीत अनि गर्न्धर्व जाति

नेपालमा लोक संगीतको अनि सारड्गीको शुरुवात गर्न्धर्व जातिबाट भएको मानिन्छ ,त्यसैले उनीहरु लोक संगीतका शुरुवातकर्ता मानिन्छन् ।पोखराको उत्तरी भाग लामाचौरबाट पर्ूवपटि्ट महेन्द्र गुफाको आसपास बाटुले चौर गर्न्धर्व जातिहरुको पूख्र्यौली थलो हो ।
नेपालमा लोक संगीतका र्सजकहरुको आर्थिक अवस्था अहिले पनि दुरावस्था नै छ ।पहिले पहिले गांउघरतिर आशिर्वचन र शुभकामना गाएर घरघर अन्न संकलन गर्ने चलन हालका दिनहरुमा कम हुंदै गएकोले .............

भ्fmलकमान गर्न्धर्व

पोखराका साहित्यिक संघ सस्थाहरु
पोखरेली युवा सास्किृतिक परिवार
अलिमियां लोक वाड्मय प्रतिष्ठान

पोखरेली साहित्यकारहरुको वेब साइट तथा ब्लग साइटहरु

पछि राखिनेछ

रोमान्स अनि हनिमून

प्रकृतिले मानिसको मनलाई मादक वनाइदिन्छ अर्थात मान्छेको मनलाई मादक वनाइदिने काम प्रकृतिले गरिदिन्छ । तल निलो पानीको ताल , हरिया पहाड अनि त्यसको पछाडि देखिने सेता हिमालहरु ।यी सबै अन्य ठांउमा पनि छन् ।तर सबै एकै ठांउमा संयोजन हुंदा सौर्न्दर्य माथि झन् सौर्न्दर्य थपिन्छ ।

रोमान्स भन्ने शब्द आफैमा मादक छ र वातावरण नै त्यस्तो भैदिएपछि यो मन कहां अडिन सक्छ र -पोखरामा यो मादकतामा रमाउन जो कोहीले पनि सजिलै सक्छन् ।

च्ालचित्र , म्यूजिक भिडियो सुटिङ्ग

प्ाोखरामा फिल्म सुटिडको लागि पनि उपयुक्त स्थान हो ।यहांका डाडाकाडा ,तालतलैया ,नदी ,प्राकृतिक हरियाली सबै स्थानहरु निर्माता निर्देशकहरुको आफनो कथावस्तु अनुसारको सुटिडको लागि स्थान छनौट गर्न सकिन्छ ।
यहां गांउघरको वा शहरका द्ष्य देखाउनु होस् ।उपयुक्त ठांउहरु प्रशस्त छन् ।अझ प्रकृतिक दृष्यहरु चाहे हिमाल हुन् वा पहाड ............।
एउटा सम्पर्ूण्ा प्राकृतिक दृष्यहरुलाई समेटेर चलचित्र सुटिड गर्नदेखि आधुनिक परिवेशलाई लिएर होस् ,सुटिड गर्न उपयुक्त ठांउ छ ।

मानव निर्मित धरोहरहरु

अन्तराष्टि्य पर्वतीय संग्रहालय

नेपाल एक पर्वतीय देश भएपनि यहाका नेपालीहरुमा आफनै देशको हिमालहरु बुुझन सक्ने कला विविध कारणहरुले गर्दा अत्यन्तै कमजोर छ ।हाम्रो आफनै हिमालको बारेमा हामीहरु ज्ाानकार छैनौं ।प्राकृतिक रुपमा हिमाल के हो र कसरी वनेको छ ।यहांका हिमालहरुले सारा संसारको ध्यान आकृष्ट गर्न सकेको छ ।पोखरा आफैमा प्राकृतिले वनाएको संग्रहआलय रहनका साथै देशभरका अनि विदेशका समेत हिमालको बारेमा राम्रो जानकारी दिने उद्देश्यले खोलिएको हो ।
अत्याधनिक तरीकाले वनाएको भवनमा हिमाली क्षेत्रको विभिन्न परिवेशलाई झल्काउने गरी छुट्टयाइएको छ जसको कारणबाट समग्र विषय वस्तुको हासिल गर्न सकिन्छ र्।पर्वत, पर्वतीय वासिन्दा ,उनीहरुको जीवनशैली र रहनसहन,उनीहरुको पर्वतसंगको सम्बन्ध लगायत भौगोलिक विकटता अनि हिमालको सौर्न्दर्यसंगै गासिएको विषम हावापानी ,कठिन यात्रालाई सामना गरेर पुग्ने आँट गर्ने हिमालका यात्रीहरुले गरेका रोमान्चकता आनन्द,सौर्न्दर्यको साथै पिडाको एकै साथ गरेका अनुभवहरुलाई थोरै समयमा खर्च गरेकै भरमा एकैसाथ गर्न सकिने जस्ता कुराहरुले यसको महत्वलाई दर्शाउंछ ।.
हिमालको भौगोलिक अवस्थिती ,वनावट ,विकटता र त्यसभित्र लुकेको सौर्न्दर्य अनि हिमाली बासिन्दा, विश्वको नजरमा सौर्न्दर्यको खानीसंगै वसेपनि कठोर भूवनोट र हावापानीसंग नजिकको साइनो गांसेर कठोरतामा वाँचेका वासिन्दाहरु,हिमालको नजीक पगेर नियाल्न र अनुभव गर्न चाहने पदयात्रीहरु ,हिमाल आरोहीहरुले भोगेका कठिनताहरु र खुशीका क्षणहरुका बारेमा आफले जानकारी हासिल गर्ने तथा आफै नै पुगेको अनुभव गर्न चाहनेहरुको लागि एउटा पाठशाला नै हो यो संग्रहआलय ।मुरी मुरी धन्यवादका पात्र छन् ति जसले यस्तो पाठशालाको परिकल्पना गर्नेदेखि पर्ूण्ारुप दिन सहयोग गर्ने सम्पर्ण्र्ाावदेशी तथा विदेशीहरुलाई ।

छुटि्टको दिनमा आफनो परिवारलाई लिएर घुम्न आउनको लागि अत्यन्तै उपयक्त ठांउ पनि हो यो ।सेती नदीको किनार अनि विमानस्थलको दक्षिणपटि्ट रहेको छ ।

संग्रहआलयको अग्रभागमा रहेको ठूलो चौर अनि संगैको हरियो चौरका साथै रहेको सहुलियत दरको रेष्टराको स्वादिष्ट परिकारका साथै उत्तरतिरको हिमाललाई भिन्न प्रकारको छटामा हर्ेनका साथै कृत्रिम हिमालमा चढेर आनन्द र रोमान्चकतताको अनुभव गर्न चाहनेहरुका लागि यो ठांउ एउटा राम्रो गन्तब्य हो ।


पुतली संग्रहालय






सैनिक संग्रहालय










चाइनिज गुम्बा

संसारका धेरै देशहरुमा एकै प्रकारका गुम्वाहरु ीनर्माण भएको मध्ये यो पनि एक हो ।गुम्बा बनेको स्थान आफैमा निकै भव्य छ र त्यसमा वनेको गुम्बाले यो स्थानलाई अझ भव्य वनाएको छ ।गुम्वा वन्नु अघि एक सामान्य डाडाको रुपमा रहेको यो डाडा गुम्वा वनेपछि बौद तिर्थस्थल अनि पर्यटकिय आकर्षाको केन्द्रको रुपमा विकशीत भयो ।

यहां जानको लागि पोखराबाट स्या जा जाने राजमार्गमा लगभग एक किलो मीटर गएपछि एउटा कच्ची मोटरबाटो माथितिर लाग्छ । जहांबाट विस्तारै हिडे पनि एक घण्टाको ट्रेकि गरेर यहा पुग्न सकिन्छ भने अर्को बाटो पोखराबाट स्या जा जाने राजमार्गको मुखैनिरबाट माथि लाग्छ ।यी दुवै ठांउबाट एक घण्टा जतिमा डांडामा अवस्थित गुम्बामा पुग्न सकिन्छ ।त्यस बाहेक आफनै सवारी साधनमा जाने हो भने पनि त्यो भन्दा कम समयमा पग्न सकिन्छ जहां गुम्बाको केही तल मोटर पार्किर् को सुविधा रहेको छ ।
यहांसम्म पुगेपछि गुम्बाको भव्यता हर्ेन त छदैछ ,त्यस बाहेक पनि उत्तरतिर तल देखिने फेवा तालको विशालता अनि तालकै आडमा पर्व पश्चिम फैलिएको सरा कोटदेखि नौडाडासम्मको डांडाहरुको भूवनोट र त्यसभन्दा माथिपटिृट देखिने गुर्जो हिमाल मनास्लुसम्मको हिमाली छटालाइ एकै नजरमा हेरेर आनन्द लिन सकिन्छ ।पहिलो पटक पग्नेहरुको लागि त यतिका दृष्यहरु एकै साथ देखिंदा यतिको रमाइलो दृष्यले भूतुक्कै वनाउंछ ।यहांबाट पोखरा उपत्यकाको मुख्य शहरी भूभाग लगायत यस उपत्यकाको पर्ूर्वी भूभाग समेतलाई राम्ररी नियाल्न सकिन्छ ।यहींबाट हिडेर वा मोटरसाइकलमा पुम्दीकोटसम्म पुग्न सकिन्छ जहाँबाट हिमालहरु अझ ठूला र आकर्ष रुपमा देखिन्छन् ।यि डांडाबाट पोखरा उपत्यकाको रात्री दृष्य हर्ेन पनि निकै आकर्ष देखिन्छ ।

कसरी जाने
हिडेर जाने हो भने पातले छांगोको थोरै पश्चिमबाट डाडा उक्लन सकिन्छ भने गाडीमा जान स्या जा जाने बाटोको थोरै गएर डाडाको दक्षिणबाट माथि उक्लने बाटो छ ,त्यहीबाट साइकल,मोटर साइकल ,जीप आदि जाने गर्दछ ।

प्ाोखराका चौताराहरु

नेपाली समाजमा पाटीपौवा र चौतारीहरु किन वनाइन्छ ।त्यो हामी सबैलाई र्सबविदित नै छ ।चौतारो वनाउनु तात्कालिन हाम्रो समाजको मानवीय धर्मलाई सर्म्बर्धन गर्ने विकास निर्माणको काम हो ।अहिलेको जस्तो मान्छे मान्छे अनि समाजलाई जोड्न शिक्षा ,यातायात र संचारको विकास भैकन पनि हरेक व्यक्ति एक्लो हुंदै गइरहेको परिवेशमा तात्कालिन अवस्थामा एक व्यक्ति अनि समाजलाई अर्को व्यक्ति अनि समाजको भावनालाई बुझन अनि जोड्ने सेतुको काम गर्ने काम यही चौताराहरुले गरे ।

मान्छेले आदिम कालदेखि नै यात्रा गर्ने गरेको हो र एक ठांउबाट अर्को ठांउमा जाने क्रममा गर्मी हुंदा अनि पानी पर्दा ओत लाग्ने अनि खाना पकाएर खानुका साथै रातको आराम गर्न यिनै चौतारा अनि पाटीले सहयोग गरे । यो त भयो उपयोग गर्नेको लागि फाइदा ।यस बाहेक वनाउनेले तात्कालिन समाजको मानवको सेवा गरेर धर्म कमाउने मान्यता रहेको थियो ।उतीवेलाको मान्छेको मन निश्चल र निष्कट हुने हुंदा - अहिलेको जस्तो जटिलताहरु नभएको अवश्थामा) जसले चौतारोको उपयोग गरे उनीहरुले वनाउने मान्छेको नाममा आषिर्वचन -शुभ होस् ,भलो होस् भनेर कामना गर्ने ) दिने हुंदा वनाउने मान्छेको नाममा पुण्य कमाई हुने हुंदा मानव सेवामा गरिएको कामको उचित कदर पनि हुन्थ्यो । अर्काको शुभ र भलो चिताउदा आफनो मनमा पनि शान्ति मिल्ने हुंदा एक अर्कासंग यसरी भावनात्मक सहअस्तित्वमा बांचेका थिए ।अहिलेको जस्तो भौतिक वस्तुहरु नहुंदा पनि मानिसहरु सुख र सन्तोषका साथ बांचेका थिए ।हाल हामीले वेवारिसे अवस्थामा देख्ने चौतारो ,कुवा ,पधेरो आदि यिनैका उदाहरणहरु हुन् ।यसै क्रममा वनेका पोखराका पुराना चौताराहरु प्राय सबै चोक र गल्लीहरुमा देख्न सकिन्छ ।

शिक्षा र स्वास्थ्य अनि कृषि

पोखरा थुप्रै स्कूलहरु खुलेका छन् ।यहांको सबैभन्दा पुरानो विद्यालय ..................हो ।यहां विविध विषयहरुको पर्ढाई हुने कलेजहरु- दश जोड दर्ुइ ) ,स्नातक र स्न्ाातकोत्तर सम्म विविध विषयमा पर्ढाई हुने कलेजहरु छन् ।त्यस बाहेक यहां त्रिवि अन्तरगतको पश्चिमान्चल इन्जिनियरि कलेज , देशको एकमात्र वन सम्बन्धि अध्ययन हुने वन कलेज ,अनि केही समय पहिला खुलेको मनिपाल मेडिकल कलेजसमेत रहेका छ ।यहां पोखरा विश्वविद्यालय पनि रहेको छ ।
यहां परम्परागत विषयका साथै नयां विषयमा पर्ढाई हुने कलेजहरु पनि थुप्रै रहेका छन् ।
पृथ्वी नारायण कलेज, ,फोन
होटल व्यवस्थापन सम्बन्धी पर्ढाई हुने कलेज ,ठांउ ,फोन

स्वास्थ्य क्षेत्रमा यहां एउटा सरकारी अस्पताल पश्चिमान्चल क्षेत्रिय अस्पताल रहेको छ भने ठूलो अस्पाताल मणिपाल अस्पालत - अत्याधुनिक सुविधा सहितको )अनि थुप्रै निजी अस्पातालहरु खुलेका छन् ।
यहाका अस्पताल र तिनले दिने सेवाहरुको चार्ट वनाउने

पश्चिमान्चल क्षेत्रिय अस्पताल ,राम बजार ,फोन
मणिपाल अस्पताल ,फोन
हिमालय आंखा अस्पताल ,विरौटा, फोन
फेवा सिटी अस्पताल , ,फोन

पोखरा उष्णता बढी भएको हावापानी भएको अनि समथर हनाले थप्रै प्रकारका वालीनालीहरुको उब्जनी हने ठांउ हो ।
यस उपत्यकामा बग्ने नदीहरु सेती तथा विजगपर अनि वेगनाश तालको पानीलाई उपयोग गरेर नहरहरुको निर्माण गरिएको छ र सेती नदीको दक्षिणी भभाग बाहेक सम्पर्ण्र्ााांउहरुमा सिंचाई सविधा प याइएको छ ।यहां उब्जाउ हने बाली बिरुवाहरुमा ..........................
यहां लगाइने प्रमख वालीहरुमा धानका विभिन्न जातहरु छन् जस्तै

दाइ गरेको फोटो,

फपर तोरी,गह्र मकै आलु ......................
फापर वारीको फोटो

विविध छटायुक्त प्राकृतिक भूवनोट ,ताल,तलैया अनि वनजंगल र प्रशस्त मात्रामा खेतीयोग्य जमीन जसको भित्री वनावट ग्रेगरयुक्त भैकनपनि वर्षो दुइवाली धान उत्पादन हुन सक्दछ - जुन उष्ण र समशीतोष्ण हावापानी भएको ठांउमा मात्र संभव छ ) ।जनसंख्याको चाप कम भएकोले प्रतिव्यक्ति जमीनको उपलब्धता बढी भएकोले भीडभाड ,कोलाहल अनि प्रदुषणको मात्रा अत्यन्त न्यून छ ।शहरको प्रायजसो संरचना आधुनिकतालाई सुहाउंदो किसिमले वनाइएको हुंदा पोखरामा भीडभाड अनि कोलाहल कम छ । अर्को कुरा भने पोखरा काठमाडौ्र जस्तो व्यवसायिक अनि अवसरहरुको सिमीतता भैकन पनि हरेक चीजहरुको मूल्य केही महंगो भएको जोसुकैले पनि महसुस गर्न सक्छ ।

यहांको सामाजिक आर्थिक जनजीवनको हकमा कृषिले ठूलो भूमिका खेलेको छ । पानी पर्ने र मलिलो माटो भएको कारणले वर्षो दई वाली धान लगाउन सकिने र गहुँ र तोरी पनि लगाउन सकिने हुनाले कृषि क्षेत्रको योगदानले उनीहरुको जनजीवनलाई प्रत्यक्ष प्रभावित गरेको छ र कृषिको आम्दानीले वर्षरिको आफनो परिवारको लालन पालन र विद्यालयको खर्च धान्न सक्ने स्थिती छ ।

क्रम संख्या अस्पतालको नाम ठेगाना र टेलिफोन नं उपलब्ध सेवाहरु
१ २ ३ ४ ५ ६ पश्चिमान्चल क्षेत्रिय अस्पताल मणिपाल अस्पताल फेवा सिटी हिमालय आंखा अस्पताल राम बजार, सिर्जना चोक विरौटा,

साहसिक पर्यटन र व्यवसायिक खेल

परिचय
पोखराको परिचय र पहिचान अब केवल प्राकृतिक सौर्न्दर्यकको रुपमा मात्र गासिएको छैन ।यहां विभिन्न प्रकारका खेदकूदहरुको गन्तव्यको रुपमा पनि आफनो स्थान वनाई सकेको छ । त्यो पनि नेपालीहरुको पहंुच भित्र ।
यहां संसारभर लोकप्रिय खेलहरु जस्तै गल्फ ,प्याराग्लाइडिड ,एभिया ,साइल्कीड ,क्रिकेट ....आदि खेलहरुको नियमित अभ्यास र आयोजना गर्ने व्यवस्था रहेको छ ।जहां नेपालीहरुले समेत आफलाई मन परेको खेलको अभ्यास अनि प्रतियोगिताहरुमा भाग लिन पाउंछन् ।

हिमालय गल्फ कोर्ष

अमरसिह चोकबाट ५ किमी दक्षिणमा विजयपुर खोलाको किनारमा २०५६ सालबाट हिमालय गल्फ कोष शुरु भएको यो कोर्षां गल्फ खेलमा रुचि राख्ने स्वदेशी तथा विदेशीहरु उक्त खेल सिक्न र खेल्न तल्लिन देखिन्छन् । । यहांको गल्फलाई संसारकै उत्कृष्ट गल्फ कोर्षभनेर दुइवटा पुस्तकहरुले यस कोर्षाई उल्लेख गरेका छन् जहां यस कोर्षाई यूरोप र अमेरिका ,अष्ट्ेलिया जस्ता देशहरुका कोर्षंग दांजिएको छ ।एक्स्िट्म गल्फ -भ्हतचझभ न्याि) नामक पुस्तकका लेखक डेकन लेनार्डले संसारकै तीस कठिन गल्फ कोर्ष-एक्सटि्म गल्फ कोर्ष हरु मध्ये एक यसलाई पनि उल्लेख गरेका छन् । त्यस्तै संरचनाको हिसाबले उत्कृष्ट भन्दै गल्फ डिजाइनकर्ताको हिसाबले मनपर्ने कोर्षभन्दै लेखक पाउल डेले -जो आफैं गल्फ कोर्षडिजाइनकर्ता हुन् ) ले आफनो ँबखयचष्तभ ज्यभिक दथ म्भकष्नलस् ब ब्चअजष्तभअतक ऋजयष्अभ नामको पुस्तकमा उल्लेख गरेका छन् ।यती भैकन पनि नौवटा होल भएको यो गल्फ कोर्ष-गल्फ खेल्ने ठांउ) नेपालकै सबैभन्दा सस्तो गल्फ कोर्षभनेर दाबी गरिएको छ ।

गल्फ गल्फ खेलको इतिहास आज भन्दा पांचसय वर्षपहिले स्कटल्यान्डबाट शुरुवात भएको मानिन्छ ।स्कटल्यान्डबाट जाडोे देश हो जहां भेडा पालन हुने गर्दछ र भेडा चराउन जांदा गोठालाहरुलाई एकोहोरो पट्यार लाग्दो क्षणहरुबाट केही मात्रामा राहत पाउन र रमाइलो गर्नको लागि आफनो साथमा भएको एकातिर गांठो भएको लट्ठीले ससाना ढुड्गा हानेर खेल्ने र एक अर्कावीच कसले कति टाढासम्म पु याउने र भूइमा वनाएको सानो खाडलमा छिराउने भन्ने प्रतिस्पर्धा गरेर खेल्ने गरिन्थ्यो रे । यो कुरा अंग्रेजहरुले मन पराए र खेल्न थाले । उनीहरुले खेल्दै जाने क्रममा परिमार्जन पनि गर्दै गए र त्यहाबाट यसले विकशीत रुप लिएर आजको अवस्थामा आइपुगेको भन्ने मानिन्छ । अंग्रेजहरु संसारभर फैलिने क्रममा यो खेलले पनि संसारभर पि+mजिने मौका पायो र हालसम्म आइपुग्दा यसले संसारका धनीहरुले खेल्ने र महंगो खेलहरु मध्ये पर्न गयो । नेपालमा राणाहरुको पालामा रोयल नेपाल गल्फ कोर्षो शुरुवात भएको मानिन्छ जहां राणाहरुका परिवार र नातेदारहरु मात्र खेल्ने गर्थे । हाल निश्चित शुल्क बुझाएर र्सबसाधारणहरुले पनि खेल्न पाउंछन् । नेपालमा हालसम्म पांचवटा गल्फ कोर्षरु रहेका छन् । काठमाडौंमा गोकर्ण्र्ाा एयरपोर्टमा ,पोखरामा हिमालय गल्फ र फूलवारी रिजोर्टभित्रको गल्फकोर्षअनि धरानमा एउटा गरेर पांचवटा गल्फ कोर्षरहेका छन् । गल्फ खेल विश्वमा धनाड्य र इज्जतदार अनि भलाद्मीहरुको खेलको रुपमा लिइन्छ ।यो खेलमा व्यायाम पनि उत्तिकै हुनुका साथै शारीरिक र मानसिक एकाग्रता पनि उत्तिकै हुन्छ जसको कारणले शरीरलाई चुस्त राख्नुका साथै दैनिक जीवनमा पनि जटिल कार्यशैली र यान्त्रिक जीवनशैलीबाट मुक्त हुन ठूलो मदत गर्दछ ।यो गल्फ कोर्षो कारणले पोखरा आउने पर्यटकहरुको वर्साई लम्वाउन सहयोगी भूमिका खेलेको छ । धेरैले यो महंगो खेल हो र खेल्न सकिदैन भनेर आफूलाई संकुचित वनाउने र खेल्नबाटै वन्चित हुने गरेका छन् तर यदि तपाई गल्फ खेल्न मन पराउनु हुन्छ र सिक्न चाहनु हुन्छ भने खेल्नै नसक्ने भन्ने चाहि होइन । यस गर्फकोर्षा व्यवस्थापक भुवन गुरुडका अनुसार यहां नेपालीहरुको लागि यो खेल सिक्न र खेल्नको लागि सस्तो र र्सवसुलभ व्यवस्था छ ।हुनत गल्फ खेल सिक्नको लागि एक वर्षलाग्दैन तर यहां छ हजार रुपैयामा नै वर्षम्म गल्फ खेल सिक्न पाइन्छ ।नेपाली दाजुभाईहरुलाई गल्फ खेलाएर नाफा कमाउनु भन्दा पनि नेपालीहरुको लागि पनि सस्तो र र्सवसुलभ होस् भन्ने हेतुले यसो गरिएको हो भन्ने कुराको जानकारी भुवन गुरुडले दिए । कुनै पनि खेल खेल्न सबैभन्दा पहिले त्यस खेलको बारेमा राम्रो जानकारी राख्नु र उचित तालिम लिएको हुनु परेजस्तै गल्फ खेलको पनि तालिम लिनुपर्ने हुन्छ ।पोखरामा गल्फ खेल्न सिक्न र्सब सुलभ शुल्कमा नै ड्याम साइड नजिक एयरपोर्टबाट पश्चिम राष्ट् बैक चोक लाग्ने बाटो नजिक रहेको छ जुन हिमालय गल्फ कोर्षै गल्फ सिकाउने स्थल हो ।यहां एक महिनाको चार हजारमा सम्पर्ूण्ा तौर तरिकाहरु सिकाइन्छन् । गल्फ खेल्दा प्रयोग गरिने लठ्ठीलाई क्लव भनिन्छ र सानो वललाई वल नै भनिन्छ । उक्त वललाई छिराउन सानो गोलाकार चौर वनाइएको हुन्छ जसलाई ग्रीन भनिन्छ ।यहां गल्फ वललाई छिराइने सानो प्वाल रहन्छ । ग्रीनमा सारिएका दुवो अत्यन्त छोटो गरि छांटिएको हुन्छ ताकि गल्फ वललाई छिराउन कुनै अवरोध नहोस् । यस्ता ग्रीनहरु नौवटा र अठारवटा रहने गर्दछन् ।यिनै ग्रीनमा रहने प्वाललाई नै जोडेर नौवटा छ भने नाइन होल गल्फ कोर्षभनिन्छ भने अठारवटा छ भने एइटिन होल गल्फ कोर्षभनिन्छ । गल्फ वललाई जमीनमा राखेर हान्न एउटा सानो वस्तु हुने गर्दछ जसलाई टी भनिन्छ ।टी मा राखेर वल हान्नुलाई सट भनिन्छ र खेलको शुरुवात गर्दा यसै टी मा वल राखेर पहिलो सट हानिन्छ ।वांकि सटहरु घांसमा राखेर हानिन्छ ।नौ होल मात्र भएको गल्फ कोर्षा यदि अठार होल गल्फ खेल्नु प यो भने दोहो याएर खेलेर अठार होल पु याइन्छ । गल्फ खेल्दा हामीले सामान्यतया हर्ेदा लठ्ठीले एउटा निश्चित ठांउबाट -क्लव)वललाई झटारो हानेर खेलिने खेल भन्ने बुझदछौं । जुनसुकै खेलको पनि नियम भएजस्तै यसको पनि नियमहरु हुन्छन् अनि खेल्ने तरीकाहरु हृुन्छन् । । वल हिर्काउने क्रममा क्लवलाई समात्ने पनि एउटा निश्चित तरीकाले समात्नु पर्ने हुन्छ । सामान्यतया वललाई हान्ने क्रममा यदि वललाई देव्रेतिर हान्ने हो भने क्लव समातेको हात सहित शरीरलाई दाहिनेतिर मर्काउदै वललाई क्लवले झट्का दिनेगरि हिर्काएर पर पु याइन्छ ।यसरी हिर्काउने क्रमलाई स्वीड भनिन्छ ।स्वीड गर्ने क्रममा खुट्टालाई एक फिटको दूरीमा राखेर घुंडा खुम्चाउनु पर्छ। यो वेलामा वललाई पु याउनु पर्ने ठाउतिर आफनो आंखा अनि ध्यान पर्ूण्ा रुपमा केन्द्रित गर्नु पर्छ ।त्यसका साथै शरीरलाई पनि साठी ड्रि्री कोणमा स्थिर राख्नु पर्छ। पर पु याउने क्रममा आफूलेे हिर्काउने ठांउ र पु याउनु पर्ने ठांउको अन्दाज गरेर टाढा भए जोडले र नजिक भए विस्तारै हिर्काउनु पर्ने हुन्छ । हामीले वललाई कति टाढा पु याउने भन्ने तरीका स्वीडमा निर्भर गर्दछ अर्थात स्वीड पनि फुल स्वीड , हाफ स्वीड , क्वाटर स्विड हुने गदर्छन् ।फुल स्वीडमा वललाई हिर्काउदा र्सवाधिक टाढा जाने गर्दछ ।हाफ स्वीड र फुल स्वीड भनेको आफूले वललाई हिर्काउंदा क्लवले वनाउने वृत्त र अर्थ वृत्त अनि क्वाटर स्वीड भनेको अर्ध वृत्ताकारको पनि आधा आर्क वनाउने गर्दछ । गल्फ खेलिने क्लवहरु एक अंकदेखि १४ अंकसम्म हुने गर्दछन् जुन क्लवले जमीनसंग वनाउने कोणमा निर्भर गर्दछ । जसलाई आवश्यकता अनुसार प्रयोग गरिन्छ ।

डुंगा

प्याराग्लाइडिङ

पोखराको केही वर्षेखि वनेको अर्को पहिचान भनेको प्याराग्लाइडिड हो ।संसारमा प्याराग्लाइडिडका उत्कृष्ठ खेलाडीहरुले यहां सराडकोटको डाडाबाट प्याराग्लाइडिड गर्दै फेवा तालको किनारमा झर्ने क्रममा गरिने रोमान्चक अनि प्राकृतिक दृष्यहरुको अनभवलाई जीवनकै उत्कृष्ठ क्षणहरुसंग दाजेका छन् । यहांबाट गर्न सकिने अर्को रोमान्चक अनभव भनेको एभिया क्लव हो ...................
त्यस्तै यहांका सबैजसो डाडाकंाडाहरुमा मोटरबाटो पगेको हनाले माउन्टेन वाइकिड गर्दै ती डांडाकाडा चहार्न सक्न हन्छ ।उक्लदां गरेको मिहेनत माथि पगेर अनभव गरिने संसार प्रसिद्ध हिमालहरु चढेर गरिने अनभव र ओर्लर्दाको सहजताले उक्लदाको गा होलाई सजिलै विर्साईदिन्छ ।

प्यारा ग्लाइडिङ सेवा उपलब्ध गराउने संस्थाहरु

प|mन्टियर फोन
सनराइज फोन
ब्लु स्काई फोन

एभिया क्लव

अल्ट्ा लाइट एयर क्राफट अर्थात अत्यन्त हलुका जहाजदारा मान्छेले परिकल्पना गरेको चरा झै उड्नको लागि विकास गरिएका इन्जिनहरु मध्ये जेट विमान सबैभन्दा ठूलो हो भने अल्ट्ा लाइट एयर क्राफट सबैभन्दा सानो ।
पोखराका भूवनोट ,ताल तलैया ,नदी हिमाल र वरपरका भूवनोट र शहरी क्षेत्रहरुलाई चराको आंखाबाट नियाल्न यो जहाज अत्यन्त उपयुक्त छ ।१५ मीनेट ,३० मीनेट र एक घण्टा गरि विभिन्न समयको सेवा लिन सकिन्छ ।१५ मीनटको रुपैया ५००० तिर्नुपर्दा निकै महंगो लाग्ने यो जहाजको यात्रामा विदेशीहरुबाट लिएको शुल्कबाट स्वदेशीहरुलाई सहुलियत दरमा यात्रा सेवा दिन सकेमा धेरै नेपालीहरु पनि यो सेवा लिन सक्ने थिए ।यस तर्फएभिया क्लवको व्यवस्थापन पक्ष सकारात्मक हुनेछ भन्ने अपेक्षा गरेको छु ।

माउन्टेन वाइकिङ

प्रकृतिका दृश्यहरु, भूदृश्यहरु जस्तै ठाउ“को भू बनोट, रुख, बिरुवा, फुल, कृषि प्रणाली, चराचुरुङ्गी, किरा फट्याङ्गा, पुतली आदि याद गर्न हामीबाट नजिक कति राम्रा राम्रा ठाउ“हरु छन् ।
र्साईकल एक वातावरण मैत्री सवारी साधन-पेट्रोलको भाउ बढ्दो, आधिकांश ठा“उहरु पहुचबाट टाढा ।
मनोरञ्जनका विभिन्न साधनहरु जस्तै एक.
भ्खभचथयलभ जबक ब ष्तितभि दष्त बमखभलतगचभ ष्ल तजझ।
प्रकृतिमा हरेक स-साना जीव जन्तु, किरा आदि देखि ठुलो सम्मको आ-आङ्खनो भूमिका हुन्छ र आ-आङ्खनो स्थान हुन्छ । उनीहरुले आङ्खनै देगले निर्वाह गरिरहेका भूमिका र स्थानलाई हामीले खल्वलाईरहेका छौं । त्यो कसरी देखाउने ।
विदेशीहरु उनीहरुको देशमा भएका सम्पर्ुण्ा मनोरञ्जनको सुविधा रोकन पनि किन यहा“ आउ“छन् भने यान्त्रिक जीवन शैलीबाट थकित भएर प्रकृतिको शरणमा आउ“छन् ।
र्साईकल यात्राबाट एक ठाउ“बाट अर्को ठाउ“मा जा“दा कुनै भैलो भुवनोट तथा नया“ र ताजापनको अनुमति हुन्छ, आ“खालाई आनन्द कानलाई पनि दैनिक र्घाईं र्घर्ुइं सुनिरहेको तर अनि शान्त ठाउ“मा जा“दा पाईने शान्तिको अनुभुति-ताजा हावा लिन पाइने, अन्य ठाउ“का मानिसहरुको जीवन शैली र सामाजिक व्यवहारको बारेमा थाहापाईने । अहिले भईरहेको संचारको विकास जतिनै भए पनि हामीहरु त्यसको उपयोग हाम्रो सिमित घेरा भित्र जो स“ग हामी परिचित छैन उनीहरु स“ग मात्र गरिरहेका छौं । तर हामीले आफुलाई सामाजिक बनाउन अन्य ठाउ“का मानिसहरु स“ग पनि नियमित सर्म्पर्क बढाउन सकिन्छ र त्यो र्साईकल यात्राबाट बदी सम्वन्ध छ ।

पोखराका प्राय सबै पहाडहरुमा मोटरबाटो पुगेका छन् र कतिपय पिच गरिएका छन् र भिरालो पनि ठिक्कको भएकोले माउन्टेन बाइकिडको मजा लिन सकिन्छ ।ठांउ पनि घुमिने र माउन्टेन वाइकिड गरेर रोमान्चकताको पनि आनन्द लिन सकिने हुंदा यसको दोहोरो फाइदा लिन सकिन्छ ।

माउन्टेन वाइक हल्लन चोकमा भाडामा पाउन सकिन्छ । माउन्टेन वाइक भाडामा पाइने ठांउहरु


माउन्टेन वाइकिड गर्दै घुम्न जान सकिने ठांउहरु

हल्लन चोकबाट........... सराडकोट ......नौडाडा.......धम्पुस
हल्लनचोक...........ड्याम साइड......चाइनीज गुम्बा
हल्लनचोक.........स्याड्जागेट...........मट्टीखान...........निर्मल पोखरी............भरत पोखरी .................कोत्रे ..........विजयपुर ........हल्लनचोक
हाल मुस्ताडको जोमसोमसम्म मोटर बाटो खुलेपछि माउन्टेन वाइकिड गर्दै पोखराबाट जोमसोमसम्म पनि जान सकिन्छ ।विश्वमा माउन्टेन वाइकिठड गर्दै हिड्ने भएकोले अनि नेपालमा पनि डाडाकाडाहरु यसको लागि उपयुक्त भएकोले मा वा गर्दै रोमान्चक यात्राको आनन्द लिन पछि हट्नु हुंदैन ।अझ त्यसमाथि पोखराका डांडाकाडाहरु व्यवसायिक माउन्टेन वाइकिड गर्नेहरु अनि सिकारुहरु समेतका लागि उपयुक्त स्ymको रुपमा रहेको छ कि तपाई यो आनन्द लिनबाट चुक्न चाहनु हुन्छ र -

nature tour

The marvelous landscape view from high place to low place. Exercise- muscles development, more air can be taken in by the lungs. Adventure/photography of beautiful landscape, being close to nature and its different phenomenon from place to place. Freshness/peace of mind and body, know about the knowledge and awareness in conservation.

Prospects of nature tour on wheels in Nepal
Nepal is a small country. Within which a vast diversity of landscape is found and that has made the life possible for a lot of animals, plants, insects and birds. All the species of plants and animals are equally important as they are an indivisible part of an ecosystem that is found on the diversity of landscapes and for which we can say it as a nice book to learn about nature that is made by the nature itself.

Nepal is a mountainous country with most part contains ups and downs and mountain biking in ups and downs is highly favored for many reasons like adventure challenge, exercise and freedom and control of oneself as well as the great varieties of landscape views can be enjoyed.
Within this landscape from plain land to high steep mountains, a vast diversity of plants and animals are found and this is really an amazing fact to know.
In Nepal, still a vast area of land is found to be unexploited because of incapability due to steep slope. Nepal's diverse tracks and trails have created an ideal venue for mountain biking. Nepal offers challenging mountain roads with fun and adventures that climbs thousands of meters to reach spectacular viewpoints and rewards exhilarating descends after hectic laborious ascending.
To ride a network of trails alongside the farming fields to areas rarely visited by tourists allows you to experience the tranquility of rural Nepal.

This diversity of land has made many types of ecosystems found in Nepal like from tropical to alpine ecosystem. The landscape diversity has made the prospects of adventure tourism in Nepal. Cycling is a type of adventure that has a good scope in Nepal. A lot of tourists come to Nepal to see the landscape, the vegetation, the wild animals and birds etc and take the enjoyment of adventures like trekking, mountaineering rafting, kayaking nature safari, nature walk, nature cycling etc etc. Adventure is a type of sport that is done for different purposes like for fun, for adventure and thrill, for health and also equally important for learning and getting knowledge prospects. Among the adventures, cycling especially mountain biking is also one of the adventure opportunities.
People have a lot of opportunities these days for having fun and enjoyment like going to picnic or weekend holiday or disco etc. All of such activities are for the sake of fun and fun but none of these activities will help towards our responsibilities and duties towards nature. Going close to nature will fulfill a lots of things like it gives fun, it gives adventure and it makes responsible.

Nepal is a mountainous country with most part contains ups and downs and mountain biking in ups and downs is highly favored for many reasons like adventure challenge, exercise and freedom and control of oneself as well as the great varieties of landscape views can be enjoyed.Within this landscape from plain land to high steep mountains, a vast diversity of plants and animals are found and this is really an amazing fact to know.

In Nepal, still a vast area of land is found to be unexploited because of incapability due to steep slope. Nepal's diverse tracks and trails have created an ideal venue for mountain biking. Nepal offers challenging mountain roads with fun and adventures that climbs thousands of meters to reach spectacular viewpoints and rewards exhilarating descends after hectic laborious ascending.To ride a network of trails alongside the farming fields to areas rarely visited by tourists allows you to experience the tranquility of rural Nepal.

The purpose
In Nepal also, we have a lots of environmental problems are arising and it is arising at faster rate than what we are thinking. We are seeing the water pollution in major rivers, air pollution in major cities, the noise pollution as well as plants and animals are disappearing at faster rate in all the ecological zones. This has really made the situation vulnerable and sensitive for human being also.
The purpose of doing the adventure tour on cycling is that we can be able to have fun, fill the thirst of adventure and thrill and gain health as cycling is a little laborious work. Finally, we can learn a lot of things about nature and the natural processes and finally it will help in conservation.The purpose of adventure on cycle is that it is relatively cheaper, can be done nearby the home town or village, need some adventure in mind.

We are doing the work by involving the youths because they are the future of tomorrow and. the young people are such that they cannot be forced to work for conservation. But they are young, dynamic and creative and like to go on adventure and involving them in nature tour on cycle which will ultimately help in conservation.
We the Nepalese are such that we donot think that we also can do adventure and have fun on cycling and mountain biking is also has a great adventure challenge.

Objectives
With the advancement and use of modern means of lifestyle full of the technology, we are moving ourselves far from nature where as we are all totally dependant on it but neglecting it as though we are considering all the things possible only by the industrial and development activities.The main objective of organizing such type of tour is to make the young people aware and learn the nature and its system of working .This way, we can become close to nature which is in itself a thrilling and exciting adventure on cycle for which we need to go close to natural ecosystems.Organizing the nature tour on cycle is important for the reason that; with motor vehicles or motor cycles, the living members of nature will be distracted by the noise of the engine and by walking; we can become tired and time consuming even before we complete the nature trip. As going close to nature on wheels is an appropriate and suitable option from which we can get some adventure, fun and health benefits and open book for learning because nature itself is an open book for learning which ultimately will help for the conservation of nature.First of all we will start our journey for the sake of fun .Fun hopefully will create interest and which ultimately will create awareness and will ultimately inspire in conservation.
This type of cycle tour is for those people who have quest for more knowledge about nature and less adventure and wanted to make change by participating in conservation by bringing only memories and left only footprints.

Benefits of cycle tour

To see nature and its processes about how it works, we need to go nearby the nature which is equally valuable or more than as like that of going to a picnic or going to a disco or any other type of merry making activities. Doing all this is for conservation and it cannot be done for the sake of conservation only. We have to follow different steps in conservation because the people who are conservation conscious will take part and start contributing from his or her side. If any thing rare is collected, then it is for him or her only. But if not collected and released the captured, then it is for all and in conservation, we have to think for all other creatures and not have greed to make one’s own. Be close to nature, be modern and be civilized, not disturbing by any means like; motor vehicle, smoke, dust and noise, because it is home of many species of animals, birds, insects, butterflies etc.

The mountain Bike

Mountain bike is an amazing invention of mechanical engineers which has made accessible to all the motorable roads accessible. For the country like Nepal, mountain bike has made the great advantage to the people since it is environment friendly transport which can go ups and down road of Nepal with its strong wheels, flat thick tires, wide selection of gears, which has made it an ideal machine for exploring Nepal.

These attributes has made it possible to go in off roads, to ride tracks and trails to remote, rarely visited areas of the country.

Most importantly, they allow independent travel, can be stopped whenever you like for taking rest for seeing the landscape and nature as well as taking pictures.

Prospects of Nature Tour
In this tiny land, vast diversity of ecosystems are existed ,In between the plain land of terai and highest mountains of the world existed a wide variety of plants, herbs, shrubs, trees, birds, insects and butterflies which has made Nepal a worth living.

It is nature and habit of human kind that they are fed up with only one type of living style and humans are especially fed up with mechanical way of lifestyle and would like to go onto the arms of nature for freshness and relaxation as well as peace physically and mentally and it can be achieved only by seeing, touching, listening, feeling the abiotic and biotic components of nature and its systems. This can help us know that only by means of nature's living and non living elements in a pure form, we can get freshness and purity of mind, which gives a new source of energy and inspiration of cause of living onto this world.

Why go to nature tour on cycle?

The marvelous landscape view from high place to low place. Exercise- muscles development, more air can be taken in by the lungs.Adventure/photography of beautiful landscape, being close to nature and its different phenomenon from place to place.Freshness/peace of mind and body.know about the knowledge and awareness in conservation.


What is Mountain?

When there are mountains, then it is different then the plain land. So we say that it is the landscape diversity. When there is diversity of land, then there is diversity in every thing like inaccessibility, the climate, the vegetation, wild animals, plants etc etc.

A separate and relatively safe ecosystem is working there. It is the source of water which pure as since due to inaccessibility, human interferences are almost none or low. It is a good source of water because the vegetation is good and less interfered. The wild animals find here are relatively stronger and adopting than plain land.

It has an aesthetic value, as since when we look at the mountain, it gives some sort of pleasing to our eyes. When we go to the top of the mountain, then it has a separate joy. The joy of seeing the lowland form the top is marvelous and going to the op by trekking is much more interesting than gong on vehicles.For all the benefits, that it provides to all human kind, the kind and generous people consider it as god feeling and ship the mountain as god and beg permission to use and excuse an conscious of not lessening the beauty of the mountain.

ध्ानु कांड , आर्चरी

मुस्ताड र मनाडवासी थकाली अनि गण्डकी अन्चलका विभिन्न जिल्लाहरुमा बसोबास गर्ने गुरुड ,मगर लगायतका समुदायहरुले जंगलमा सिकार गर्दा अनि आफनो चाड पर्व मनाउने क्रममा प्रयोग गर्ने तारो हान्ने खेल उक्त बासिन्दाहरुसंगै पोखरा आएर वसोवास गर्ने क्रमसंगै पोखरामा पनि आइसकेको छ ।

हाल आधुनिक धनुकांड खेल संसारभर लोकप्रिय भएको सर्न्दर्भमा आधुनिक आर्चरी खेलको लागि पनि यसले संभावनाको ढोका खोलेको छ । आफनो सस्कार अनुसारको धनुकाड अनि आर्चरी खेलको आनन्द लिन अनि अभ्यास गर्न आफनो चाड पर्व मनाउने क्रममा यस खेललाई अन्य समुदायका नेपालीहरुले पनि अभ्यास गर्न सक्ने राम्रो संभावना रहनुका साथै विदेशीहरुलाई पनि समेट्नको लागि एउटा निश्चित ठांउ तोकेर यस्तो खेल गतिविधिलाई अघि बढाउन सकिन्छ ।
यसको लागि पोखरा आर्चरी संघको ठेगाना र सर्म्पर्कको लागि ...........

कायाकिङ , याफि्टड

फेवा तालमा कायाकिड गर्न सकिन्छ भने सेती नदीमा याफिटड गर्न सकिन्छ ।

क्याम्पिड

प्ाोखरामा क्याम्पिड अर्थात पाल टांगेर रात वस्न सकिने ठांउहरु प्रशस्त छन् ।शहर बजारबाट वा वस्तीबाट वजीक वस्ने वा टाढा एकान्तमा भन्नेे कुरा तपाईको आफनो रुचिमा निर्भर गर्दछ ।

क्याम्पिडको लागि आवश्यक पर्ने त्रिपाल लगायत खाना वनाउने लगायतका काममा सहयोग गर्ने काम यहांका टे्किड एजेन्सीहरुलाई राम्रो ज्ञान र अनुभव भएकोले उनीहरुको सहयोग लिनु उचित हुन्छ जसलाई सुरक्षा लगायतका कुराहरुको बारेमा पनि राम्रो ज्ञान छ ।क्याम्पिड गरेर रात बस्ने काम एक रोमान्चकतासंग सम्बन्धित भएकोले रोमान्चक अनुभव गर्न चाहनेहरुको लागि हो ।

यो काम केही खर्चिलो भएकोले आफना साथीहरुको समूह वनाएर क्याम्पिडमा जानु उपयुक्त हुन्छ जसले गर्दा एकैजनाको भागमा धेरै रकम पर्न जांदैन ।क्याम्पिड गर्दा आागोको अगाडि गोलाकार भएर रातको खाना अनि पेयको चुस्कि लिनुको मजा नै वेग्लै हुने गर्दछ ।संगसंगै मासु वा आलु पोलेर खानु पनि उत्तिकै मजा हुन्छ । खाना पछि मादलको तालमा लोक गीतको तालमा नाचगान गर्दै सुत्न जानु निकै रमाइलो हुने गर्दछ ।

डांडामा क्याम्पिड गर्नुको मजा के हुन्छ भने बिहानीपख वरपरको दृष्यावलोकन गर्न पाइन्छ जसको कारण क्याम्पिडमा रात बस्नुलाई र्सार्थक बनाउन सकिन्छ ।

क्याम्पिड गर्न उपयुक्त डाडाहरु

कालिका डाडाको पर्ूर्वी भाग
विजयपुर खोलाको किनार हिमालय गल्फ कोर्षो पर्ूवपटि्ट -तल)
म्टि्ट खान ,पुम्दी भुम्दी,धम्पुस आदि


गुफा यात्रा

गु्फा वन्नको लागि चट्टान हुनु पर्दछ र पोखराका कतिपय भागहरु चट्टानले वनेका हुनाले यसको भित्रि भागमा विभिन्न प्रकारका खाली भागहरु बनेका छन् ।जमीन भन्दा मुनि बनेको खाली भागलाई सुरुड भनिन्छ भने जमीनभन्दा माथि भएमा गुफा भनिन्छ ।त्यस्तै भित्र जान नसकिने र बाहिरबाटै देखिने चट्टानको भागलाई खोंच भनिन्छ ।
यहां हाल थाहा भएसम्म तीनवटा गुफा अनि थुप्रै खोंच र सुरुडहरु रहेका छन् ,जसले पोखरालाई रहस्यमय वनाउन मदत गरेको छ ।त्यसैले पोखरा एक रहस्यमय उपत्यका पनि हो ।
यो रहस्यमय उपत्यकामा आफूलाई रोमान्चित गर्नको लागि यी गुफाहरुको भ्रमण गर्नु पर्ने हुन्छ ।


महेन्द्र गुफा










चमेरे

बगरबाट र्सार्वजनिक गाडीमा १० १५ मिनट उत्तर लागेपछि पुग्न सकिन्छ चमेरे गुफा ।नामबाट नै अनुमान गर्न सकिन्छ कि चमेराहरुले गुढ वनाएको कारणबाट नै यसको नाम चमेरे गुफा राखिएको हो ।वाटुले चौरमा अवस्थित महेन्द्र गुफाबाट थोरै पश्चिम लागेपछि यहां पग्न सकिन्छ ।
महेन्द्र गुफा थोरै मात्र भित्र गएपछि आउंछ भने यो गुफा पूरै जमीनको सतहबाट मुनि जानु पर्छ ।सुरुड भित्र छिरे झै अनुभव गर्न सकिने यो गुफा भित्र पूरै निस्पट्ट अन्धकार भएकोले भित्र चकमन्न छ । हिड्ने बाटो पनि सजिलो नभएकोले अत्यन्तै होस् गरेर नआत्तिकन विस्तारै हिड्न पर्छ । भित्र छिरेको एक मिनेट भित्रै एउटा ठूलो फराकिलो भाग आउंछ र यही नै माथि हर्ेदा हजारौं साना चमेराहरु आफनो खुट्टाको सहाराले चून ढंुगाको चट्टानमा समातेर झुण्डिएका देखिन्छन् । तपाइलाई थाहै छ कि चमेरा राति सकृय हुने स्तनधारी जीव हो । दिउसभर अध्यारो स्थानमा आराम गर्ने हुनाले यसलाई गुफाभित्र दिउस देख्न संभव भएको हो ।

गुफा भित्र छिरेर जुन बाटो आएको हो ,त्यही बाटो आउन सजिलो हुन्छ भने आफूलाई केही साहसी र रोमान्चक वनाउन मन लाग्छ भने गुफाको अर्को भागबाट फर्किन वेश हुन्छ तर यसको लागि केही माथि उक्लिन पर्ने हुनाले बाटो केही अप्ठेरो छ जसमा तपाईले अत्यन्तै होस् पु याएर मात्र माथि उक्लन पर्छ । फर्किने वेलामा बाहिर निस्कने मुखैमा आइपुग्ने वेलामा आफूलाई पुरै ढल्काएर हात टेकेर बाहिर निस्कन पर्छ जुन क्रममा टेक्नको लागि पनि समस्या पर्छ ।तर धेरै महिलाहरुले पनि एकातिरबाट छिरेर अर्कोतिरबाट निस्केका हुनाले यो काम असंभव भने होइन । यहांबाट यो गुफाको मुखबाट छिरेर बाहिर आउन बढीमा आधा घण्टा मात्र लाग्छ र गुफाबाट निस्किएपछि प्राकृतिक रुपको साहसिक आनन्द प्राप्त हुन्छ ।

यो स्थान चमेराहरु सम्बन्धी अध्ययन गर्नको लागि अत्यन्त उपयुक्त स्थ्ाान हो । यी कुन जातका चमेरा होलान् ,पत्ता लगाउनुुस् ।


गुप्तेश्वर

पातले छागोको ठिक दक्षिणपटि्ट रहेको यस गुफा पातले छागोको भंगालोले नै वनाएको अनुमान गर्न सकिन्छ ।


सार्दी खोलाको तातोपानी कुण्ड

पोखरा उपत्यकामा पनि तातो पानी कुण्ड छ भन्दा धेरैलाई अनौठो लाग्न सक्छ तर यो सही हो ।पोखराको शहरी क्षेत्र लामाचौरबाट केवल १६ किमी उत्तरतिर सार्दी खोलासंगै सेती नदीकै किनारमा तातोपानीको मुहान रहेको छ । सेती नदीको किनारमा अवस्थित यो तातोपानी वषर्ातको समयमा सेती नदी बढेपछि भने कुण्ड पुरिन्छ र अस्तित्व नै नभए झै नभए झै देखिन्छ भने वषर्ात्को मौसम सकिएर जब नदीको आयतन घट्छ ,तब कुण्ड अस्तित्वमा आंउछ ।

यहां जान लामा चौरबाट तल्लोकोट ठांटीसम्म १० किमी जति राम्रै पीच गरिएको छ भने त्यसपछि कच्ची बाटो छ ।यहां पुग्न भुजुङ खोला भन्ने ठांउसम्म बगरबाट -पृथ्वी नारायण क्याम्पस नजिक) नियमित र्सार्वजनिक वस जाने गर्छ भने त्यहांबाट एकघण्टा जति हिडेपछि कुण्डमा पुग्न सकिन्छ । आफनै सवारी साधन हुनेको लागि भने कुण्डनिरै गाडी पु याउन सकिन्छ जहांबाट हिडेर एक मिनेटमा नै कुण्डमा पुग्न सकिन्छ ।
कुण्डमा तलबाट पानी भल्भल गर्दै फोकाहरु आइरहेका देखिन्छन् जसमा सल्फरको गन्ध पनि आएको थाहा पाउन सकिन्छ । म्याग्दी जिल्लाको तातोपानीसम्म पुग्न सक्दैनन् र जसलाई तातोपानीमा नुहाएर आनन्द लिन मन पर्छ अनि जसलाई वाथ ,छालाको तथा अन्य विभिन्न शारिरीक समस्या हुनेहरुका लागि यो राम्रो उपचारको विकल्प सावित हुन सक्छ ।


माछा मार्ने अनि खाने ठांउ

यदि तपाई माछा मार्न र माछा खान सौखिन हुुनुहुन्छ भने तपाईलाई यो अवसर पनि जुट्छ ।दिपाड र मैदी तालमा माछा मार्न माछा मार्न सक्नुहुन्छ ।तर माछा मार्ने औजार भने आफैं व्यवस्था गर्नु पर्छ साथै निश्चित शुल्क पनि बुझाउनु पर्छ ।
यहांका तालहरुमा माछा उत्पादन हुने हुंदा माछा खान मन पराउनेहरुको लागि यहां उपयुक्त ठांउहरु छन् ।तालको माछा मार्न अनि खानको लागि खोलाको जस्तो नहुने भएपनि वेगनास तालको किनारमा बनेका रेष्टुरामा बसेर तालको भव्यतालाई नियाल्दै माछा खांदाको मजा बेग्लै छ ।
यी तालहरुमा हालका दिनहरुमा यहांका तालहरुमा नगरपालिकाले ठेकेदारहरुलाई माछा मार्नलाई भाडामा दिने गरेको छ । नगरपालिकाको आम्दानी बढाउन त्यसरी ठेक्कामा त्यसरी दिनु ठिकै भएपनि यदि त्यसले पोखरीको भौतिक तथा अरु वातावरणीय प्रभाव पारेको छ भने त्यस्तो प्रकारको आम्दानी न त आपैं+mमा दिगो रहन सक्छ न त वातावरण नै दिगो रहन सक्छ ।यस्तो कुरामा पक्कै पनि नगरपालिका सचेत छ भन्ने कुरामा म विश्वस्त छु ।
यहांका तालहरुमा माछा खेती गर्ने गरिन्छ ।स्थिर पानीमा पालिएको माछाको स्वाद एक प्रकारको हुने गर्दछ भने बगेको पानीमा हुने माछाको स्वाद अर्कै हुने गर्दछ जुन तालको भन्दा मीठो हुने गर्दछ ।यदि तपाई माछा खान सौखिन हुनुहुन्छ भने हर्पन खोलाको माछा खान नभुल्नु होला । यसको लागि तपाई ा तालका उत्तरपटि्टका रेष्टुराहरु जान सक्नु हुन्छ जहां हर्पन खोलाको माछा पाइन्छन् ।त्यस्तै तपाईसंग समय छ भने हर्पन खोलाको मुहाननेर जान सक्नु हुन्छ जसको लागि हल्लन चोकबाट मोटरसाइकल लिएर जान सक्नु हुन्छ । हर्पन खोलाको मुहान पुग्न खहरेबाट मोटर साइकलमा पन्ध्र वीस मिनटमा पुग्न सक्नु हुन्छ ।

उद्योग अनि व्यवसायिक गतिविधि

यहां देशको उद्योग व्यवसायलाई फाइदा पु याउने किसिमका उद्योग व्यवसाय र कारखानाहरु खुलेका छन् ।जसमध्ये देशकै प्रतिष्ठित उद्योगहरु पनि पर्दछन् ।
यहां प्लाइ उद्योगलाई आवश्यक कच्चा पदार्थ तयार गर्ने उद्योगदेखि चाउचाउ ,बिस्कुट ,चकलेट उद्योग लगायत थुप्रै उद्योगहरु छन् ।त्यस्तै यहां देशका सबै प्रमुख बैकहरुको आफनो शाखाह विस्तार भएका छन् ।त्यस्तै सरकारले करोडौंको राजस्व पाउने गरको छ ।
प्ाोखरालाई नै गन्तव्य वनाएर आउने तथा पोखरा भएर पदयात्रा मार्गमा जाने पर्यटकहरुको वृदिको कारणले पर्यटन व्यवसाय पनि उत्तिकै फस्टाएको छ ।जसलाई देशको अर्थतन्त्रलाई पोखराको ठूल्ाो आड मिलेको छ ।

यहां देशका प्राय सबै बैंकहरुको शाखा रहेको तथा स्थानिय स्तरका वैक तथा वित्तिय संस्थाहरु थुप्रै रहेकोले यहांको व्यवसायिक गतिविधिलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ ।यहां हाल थुप्रै डिपार्टमेन्टल स्टोर तथा किनमेल केन्द्रहरु अनि बजारहरु रहेका छन् जहां स्थानिय उत्पादनदेखि अन्तराष्टि्य रुपमा नाम चलेका उत्पादनहरु समेत पाउन सकिन्छ ।यो एक पोेखरा तथा वरपरका जिल्लाका बासिन्दाहरुको लागि पनि किनमेल गन्तव्यको रुपमा परिचित छ ।

पोखरामा वाषिर्क रुपमा ..........अरब रुपैया बराबरको कारोवार हुने गर्दछ र देशले ............बराबरको राजस्व पाउने गर्दछ ।

रारा चाउचाउको कथा जसमध्ये देशकै पहिलो चाउचाउ रारा चाउचाउ यहीबाट उत्पादन भएको हो ।त्यस्तै हाल वा वालवालिकाहरु माझ लोकप्रिय चोकोफन उद्योग यहीं रहेको छ । रारा चाउचाउ देशको सबैभन्दा पहिलो चाउचाउ उत्पादन हो जसको उत्पादन २०.....सालदेखि भएको हो र यो चाउचाउको उत्पादन पोखराबाटै भएको हो ।

च्ाोकोफन हलुका बिस्कुटलाई बाहिरबाट चकलेटले मोरेर वनाइएको बेफरको नाम हो चोकोफन ।

म्याकरोनी


मेला र महोत्सवहरु


उद्योग वाणिज्य महोत्सव


सराङकोट महोत्सव

सराडकोटको डाडा र वरपरका क्षेत्रहरुको विशेषता झल्काउने गरी आयोजना हुने यो महोत्सव कहिले ..........आयोजना हुन्छ ।


लेक साइडको सडक महोत्सव
अंग्रेजी नयां वर्षजनवरी १ लाई लक्षित गरेर हरेक वर्षएक हप्ताजति आयोजना हुने यो महोत्सवको भव्यतामा रमाउन पांउदा निकै आनन्दको महसुस गर्न सकिन्छ ।सडकमा नै बसेर खाना खान पाइनुका साथै मेलाका विभिन्न कार्यक्रमहरुमा सरिक हुन पाउंदा .............

लेखनाथ महोत्सव

फेशन अनि सुन्दरी प्रतियोगिता

प्रकृति आफै सुन्दर तथा फेशनेवल भएको शहरमा मानवीय फेशन त नहने कुरै भएन । यहां विविध जातजातीका मानिसहरुको आआफनो सस्कार र सस्कृति अनुसारको भेषभूषा त छदैछ ,त्यस वाहेक पनि आधुनिक पोशाक र फेशन शैलीले पनि पोखराको ग्ल्यामर थपिदो क्रममा छ ।यहां वर्षरिमा थुप्रै फेशन शो र प्रतियोगिताहरु हुने गरेका छन् ।

रिजोर्ट

Tiger top hill

Pokhara, another beautiful valley of Nepal with its two municipalities is full of greenery. The reason behind the beauty of Pokhara is that the surrounding hills are of average height and is favorable for the people to live on. Any person who enters into this valley instantly likes it.

The hills that have covered the Lekhnath valley have some features to see the landscapes of different sides. All sides look beautiful with a different perspective. The color fo green from light to dark gives a viewer with a different taste. The region is full of water of small and big lakes and rivers, canals, water springs and its fall are making it a hydro valley. We would be able to see either the lakes of rivers from any hills that we visit.

Another great feature of Pokhara valley has a good combination of the deep blue sky, the crystal clear mountains and the landscapes below with different species of trees. A visitor can get all the things in a peaceful environment with fresh air. The thing I am going to talk about is the world famous chain resort The tiger top is located at the top of Rakhi dada. A visitor can go to a short trek to Kalika dada from where all the seven lakes of this valley can be observed.
The resort is located at the top of the hill where there is a sparse settlement of village and full of trees below. We would be able to observe the urban Pokhara at a side and the pure village life on the other. The snow mountains can of course be observed. The place is surprising for the people who are living in the noisy and crowdy urban settlements.

Pokhara is such a place where all our five senses get the work at the same time. The swimming pool of the resort gives a different taste of swimming at such height which otherwise will be pleasing our eyes.
The resort can accommodate 35 people at a time in different blocks with all the basic facilities are provided. The indigenous jungle that is surrounded from below have different species of trees along with the different species of birds and animals which is totally depending on our luck. It gives the feeling of somewhere at the far away jungle .The first and last ray of the sunlight can be observed .Greenery has covered from all the places.

Though the price is world class, the service that it provides also is of world class. It would not be a big deal for the people who think they deserve such services in Nepal and want to escape from mechanized lifestyle and the urban crowd.

An Eco-Resort in Sundari dada: Restoration for the World-Weary Soul
by Sushil Gajurel
The sound of sweet silence greets the lucky visitor of Begnas, Pokhara. Nestled on the shore of Lake Begnas, the chalet-style lodge is tucked into a forest of Schima -Castonopsis, and ………….trees, peeking through foliage onto the lake’s changing emerald hues. Unobtrusive in its natural setting, Bagnas stands as a prime example ecotourism and sustainable travel.
Our journey to Begnas Lake starts from Kathmandu with half an hour flew to Pokhara. From Tal chock, took us on a five minutes straight road drive on the plain land of paddy field coloring with yellow to Lake Begnas. The final part of the journey was a 45-minute hike up the hillside on the ridge with along the semi deciduous trees between the transverse of two small lakes. The place bearing the hillsides and valleys along the green vegetations.
The host and manager Mr Parajuli is waiting to greet us along with all part of the friendly staff. Entering the lodge we embraced the warmth of the hearth fire and aromas of “homemade gourmet cuisine.” Chef …………presented a tray of pate, cheeses, meats and Pisco Sours before the savory (mistahnna bhojan) three-course luncheon.A truly exceptional Chef, some of …………..masterpieces include home-made pasta, chicken glazed delicately with a lemon-garlic sauce, flan with caramel, steak tender enough to cut with a fork, chocolate mousse and even pumpkin soup.
The place immediately stole the heart of the guests while overlooking at the bank of Begnas and Ecotourism and sustainability is a core tenet of the resort’s mission. We can enjoyed fresh vegetables from the organic farm and meats from the local people. Herbs and fruits were nourished in the greenhouse and composts of organic wastes added to the soil’s richness.

The native Machupes are skilled craftsmen and not only built the guest cabins, but also the one-of-a kind wooden chairs, table lamp covers, staircases, furniture, hot tub and even the gnarled wooden faucet covers that graced the cabins.
The resort overlooks most part of the lake along with the yellow paddy farm and the above all one can see world famous mountains at the upper level .The resort consists of a loft with a comfortable bed covered with a cozy down duvet (sirak). The view looks out to the mountains and organic farm, with a partial view of the lake. Wooden stairs and floors lead to sitting area and kitchenette. Electricity is on for a few hours in the morning and evening.The resort area provides different vegetables and berries and fruits along with coffee plants for juice and coffee drinks to the guests.
The guest house is a two-story cabin situated on the hill overlooking Lake Begnas. The total privacy, floor to ceiling windows, wraparound deck.It provides employment, training and a salary to the local people so that the money donot go out of the village ,a great contribution for the rural economy. The resort offers several activities for guests. We traveled on the well-traveled, woodsy path to different villages and we can hike, relaxed and visited with the staff and locals. The guide has several hikes to lakes, mountains and forests.
The tranquil beauty of the place combines respect for the environment, cultural heritage, and local economy. This, topped off with a caring, friendly staff, makes it a place that restores and sustains; a true model of ecotourism.
Travel Tips:
• Specific location: Begnas Lake resort is mere yards from the Pokhara, located on Eastern side of Lake Begnas in the Lake city of pokhara. It is on over 50 acres, part of which is the farming of different herbs ,shrubs and fruits. This area is a designated by its ecological and cultural diversity.
Bring a flashlight, raincoat, book light and sturdy shoes.The resorts closest town is Pokhara with the nearest.